×

Yoors


Inloggen
Registreren
×

Yoors










Ik ben een friese analfabeet

Ik ben een friese analfabeet


Butter, brea en griene tsiis, wa't dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries

Butter, brea en griene tsiis..butter brea. Zucht, het galmt door mijn hoofd. Gaat het me dan nooit lukken. Ik ben geen oprechte fries, dat weet ik wel, dat is ook niet zo vreemd. Ik ben niet in friesland geboren. Dus mijn wezen ademt geen fiese woorden, het is geen schoen die me automatisch past. Ik oefen in mijn hoofd, maar verder dan dat, ph nee....

Waarom niet, ehmm misplaatste schaamte. Bang om uitgelachen te worden, geen trek in constante verbeteringen. Maar je hebt ze wel nodig, anders kom je er niet.

Ik hâld fan Fryslân. Zover was ik dus wel. Het is niet eigen, maar zo voelt het wel. Ik heb me nergens zo thuis gevoeld als hier. Ik hou van de mensen, de gebruiken, de mentaliteit, het landschap, de geschiedenis en bovenal van de taal. 

Even een stukje geschiedenis.

Zo rond 200 tot 400 voor christus (lang geleden dus) ontwikkelde een groepje mensen zo tussen Vlie en Eems een eigen cultuur. Ze bouwde hun huizen op terpen om  het opwassende water van de zee die toen nog volop aanwezig was tegen te gaan. Deze mensen werden door de romeinen Frisii genoemd. Rare jongens die romeinen. 

Hoewel mij niet bekend hoe ze het met weinig middel voor mekaar kregen, maar tegen de tijd dat we de middeleeuwen bereiken hebben ze van de kustgrens van belgie tot ver in duitsland het land toegeeigend. (een ijverig volkje kun je wel zeggen). Maar na de komst van Frankrijk en zijn machtige hooggeleerde leiders word het land van dit ijverige volkje opgesplitst en blijft er uit eindelijk weinig meer over. 

Door de eeuwen heen hebben ze gestreden om hun grondgebied en uit eindelijk in 1581 kreeg friesland zijn autonome status na een bloederige oorlog tussen friesland en holland. Echter niet van lange duur want sinds 1795 maakt friesland officeel als provincie deel uit van Nederland. 

Maar hoe zit het nu met die taal?

Hoewel de bevolking al van voor christus was ontdekt, stamt de herkomst van de taal pas uit 1100 tot 1575. Maargoed een gesproken taal is natuurlijk iets wat moeilijker te traceren. De oertaal...oudfries word en werd niet alleen in het nederlandse deel gesproken. Maar ook een deel van groningen, duitsland en zelfs denemarken. Ik beperk me even tot nederland.

Het fries wat in friesland word gesproken wordt aangeduid met westerlauwers fries (dit wegens het grens riviertje de lauwers tussen friesland en groningen). Maar als je denkt als hollander dat je er dan bent...mis. Binnen de taal zijn er nog een aantal aftakkingen. 

Zo heb je:

Kleifries, wat gesproken word in de kleistreek (het gebied wat zich langs de kust westelijk en noordelijk van leeuwarden, o.a. dokkum). De klei heeft zijn eigen cultuur binnen friesland, maar ook zijn eigen klank.

Woudfries, wat gesproken word in de friese wouden (ligt in het noord oosten van friesland, wâldpykjes of wâldsjers hebben een geheel eigen karakter en mogen graag een beetje prikken over en weer met de kleiklutten).

Zuidwesthoeks (gesproken in zuidwesthoek, streek in het zuidwesten van friesland)

Hindeloopers (gesproken in hindeloopen)

Aaters en Westers (oost en west-terschelling)

Schiermonnikoogs of eilanders(schiermonnikoog)

Sinds de 16e eeuw is er nog een soort bijgekomen, welke momenteel in een aantal van de grote steden word gesproken en dat is stadsfries. Tot grote ergenis van de fries sprekende heeft deze verbastering veel elementen uit de nederlandse taal.

Nou zou stadsfries voor mij dus ideaal zijn, gezien ik zelf in west friesland geboren ben. Want hoewel de friesen het niet willen erkennen heeft het dialect dat in westfriesland (noordholland) word gesproken wel degelijk nog invloeden van het fries wat er ooit werd gesproken. Maar ik woon niet in een grote stad...maar ergens in de friese wouden. Ik wil heel graag, maar krijg de voor een fries zo gewone klanken maar niet onder de knie. En daar komt bij dat er maar weinig voor handen is om mij hierin te onderwijzen. Amper een paar boeken die je kunnen helpen, geen taalcursus met een bandje of cd zo in de winkel of bibiotheek, teminste ik heb ze nog niet gevonden. Wel dure taalcursussen die te volgen zijn via Afûk.

Op zich wel raar als je bedenkt dat deze taal op universiteiten over de hele wereld als vak gegeven word. Maar misschien zoek ik niet diep genoeg. Ik geef toe, eigenlijk hoop ik gewoon op een dag wakker te worden. Op te staan en met luide stem te brullen.

Frysk bloed tsjoch op! Wol no ris brûze en siede,
En bûnzje troch ús ieren om!
Flean op! Wy sjonge it bêste lân fan d'ierde,
It Fryske lân fol eare en rom.


Kopfoto: creabyasecondlife, foto's: omrop Fryslân, http://www.crossofthedutchman.com, https://pin.it/qh6yty4eilqr4p, afûk,  Pixabay 




expand_less

Meest gestemde posts



expand_less

Recente posts



expand_less

Volgers



expand_less

Collecties