×

Yoors


exit_to_app Inloggen

camera_alt
Afbeelding toevoegen
Hoe werkt (rijden met) een trolleybus?

Hoe werkt (rijden met) een trolleybus?


Een trolleybus, misschien heb je er wel eens ingezeten, waarschijnlijk heb je er wel eens van gehoord. Wist je dat de enige Nederlandse stad waar nog trolleybussen rijden Arnhem is? In deze blog wil ik je graag meer vertellen over de trolleybus. Hierbij zal ik putten uit mijn eigen ervaring als Trolleybus-chauffeur in Arnhem, en ik zal mijn verhaal ondersteunen met foto's die beschikbaar zijn gesteld door Romeo Scholsberg en Jan Lagerweij (mijn vroegere mentor!), van Breng, openbaar vervoer Arnhem.

Een trolleybus is een bus die rijdt op elektriciteit, op stroom dus. Geen stroom uit een stopcontact, maar stroom aangeleverd vanuit een bovenleiding: een dikke koperen draad waar 700 volt opstaat. Ruim drie keer zoveel als uit het stopcontact komt dus! Voor de technici onder ons: het gaat om gelijkstroom met een maximum van 1200-1500 ampère.

De bovenleiding van de trolley vind je door vrijwel heel Arnhem, deze hangt op een hoogte van ongeveer 4,5 meter. Nu is een bus "slechts" 2,5 meter hoog, dus om stroom te kunnen krijgen heeft een trolleybus stroomafnemers nodig: dit zijn de uit de kluiten gewassen lollystokken die je bovenop een bus kun vinden. De chauffeurs noemen deze stokken de poten. 

Deze stokken hebben aan het eind een "schoen", het deel dat tegen de bovenleiding aangedrukt wordt, om de stroom af te kunnen nemen, en de bus, door middel van een elekromotor, te laten rijden. De schoen is dus een erg belangrijk onderdeel van de bus!

Op de foto hiernaast zie je het eind van de stok: de schoen. In de schoen bevinden zich draden, en een koolstofstaaf die de overdracht van stroom mogelijk maakt. Deze schoenen zitten vast aan de stok door middel van een pin en schroef. Ik weet uit ervaring dat de schoen van de stok af kan, je kunt dan niet op stroom verder rijden!

Dan de bovenleiding: deze hangt zoals gezegd door heel Arnhem, uiteraard boven de busroutes. Met een trolleybus rij je (bijna) altijd onder de bovenleiding je zit daar immers "aan vast". Wat inhoudt dat je een andere trolleybus niet kunt inhalen, en je lastig kunt afwijken van je route. Gelukkig kunnen de stokken heen en weer bewegen, waardoor je een uitwijkmogelijkheid hebt van ongeveer drie meter naar links of naar rechts. De stokken buigen dan af, en je kunt een obstakel passeren. Maar: de stokken zitten door middel van een touw verbonden aan een katrol in de achterklep van de bus.... dit is nodig om de schoen tegen de bovenleiding te kunnen plaatsen, en de stok op het dak te kunnen leggen. Dat betekent dat als je obstakel hoog is, je voorzichtig moet passeren, anders kan je touw achter het obstakel blijven hangen, en "ontspoor"je (er zit wel een haak waardoor het touw niet al te veel afbuigt, maar toch).

De bovenleiding die door de stad hangt is onderverdeeld in secties. Dit is nodig om een deel van het bovenleidingnet zonder stroom te kunnen zetten, bijvoorbeeld bij werkzaamheden aan de bovenleiding. Twee secties worden gescheiden door een stroomloos stukje: een teflon staaf van ongeveer 40cm lang.

En omdat niet iedere bus dezelfde kant oprijdt (er zijn verschillende routes) bevinden zich in de bovenleiding wissels. Dit zijn wissels die je kunt vergelijken met die op het spoor, alleen hangen deze in de lucht. De chauffeur van de bus moet het wissel bedienen om te zorgen dat de stroomafnemers/stokken van de bus dezelfde kant op gaan als de bus zelf. Doe je dit niet (of te laat) dan ontspoor je.... 

Naast wissels vind je ook kruisingen (zoals hiernaast), uitloopwissels, stroomloze stukken. Dit alles om de bussen verschillende kanten op te kunnen laten rijden, en nergens kortsluiting te laten veroorzaken. Bij een kruising, wissel en uitloopwissel is daarom altijd één richting een stukje stroomloos. Voor de chauffeur betekent dit: stroompedaal (het gaspedaal, maar dan in een trolleybus) los! Bij het passeren hoor je een piep, daarna kun je doorrijden.

Wanneer je als passagier in een trolleybus zit zul je regelmatig piepjes horen: je hoort de piepjes van de stroomloze stukjes, maar soms ook een contant gepiep, een paar seconden: dat is de piep die je hoort wanneer de chauffeur handmatig een wissel bedient. Een wissel in de bovenleiding staat standaard op de stand die het meest gebruikt wordt. Dus gaan de meeste lijnen rechtsaf, dan staat het wissel naar rechts. Moet jouw bus links: dan bedient de chauffeur het wissel. Hiervoor heeft hij speciale knoppen naast het dashboard, en in de lucht een lamp die aangeeft welke kant op het wissel staat.

Hiernaast het bedieningspaneel en de controlelamp.

Gelukkig kan een deel van de wissels in één keer bediend worden: op verkeersknelpunten zoals het station kun je door middel van het indrukken van een letter in één keer alle wissels goed zetten. Ook dan moet je wel op de controlelamp letten.

Het belangrijkste dat een chauffeur moet leren wanneer deze trolley wil rijden is: Het bovenleidingnet! Als trolley-chauffeur dien je het complete bovenleidingnet uit je hoofd te kennen. Je moet exact weten waar alles zit, dus elk wissel, stroomloos deel, elke uitloopwissel en kruising moet je weten te vinden, zodat je op het juiste moment kunt handelen. Wanneer je namelijk niet je stroompedaal loslaat op een stroomloos stuk, veroorzaak je een kortsluiting en schade aan de bovenleiding! Dat betekent dat je eerst een aantal uren theorie krijgt, en vervolgens ga je met een instructeur de weg op. Ik heb, tijdens mijn opleiding twee weken met instructeur rondgereden, zonder passagiers. Net zo lang tot ik alles wist, althans, dat hoop je. Daarna ga je per lijn een dag met een mentor op pad, zodat je deze lijn "blindelings" kunt rijden. Trolley rijden moet een automatisme worden. 

En dan heb je je opleiding klaar, en ga je voor het eerst alleen op pad..... Het zweet stond in mijn handen, en ik zat mezelf hardop te coachen. Het trolley rijden went snel, maar zoals bij iedereen: er gaat wel eens iets mis. Meest voorkomend: Je ontspoort!

Ontsporen wil zeggen: je wijkt te ver uit, vergeet een wissel te bedienen, gaat te hard door een bocht, of om welke reden ook: de poten van de bus schieten van de bovenleiding af! Normaal worden deze met een druk van 9 tot 11 kilo tegen de bovenleiding gedrukt, maar deze zijn ernaast geschoten. Dan hoor je lawaai, en vervolgens een alarm: een indringend gebel. Dan is het zaak zo snel mogelijk stil te staan, om te voorkomen dat de rondzwaaiende poten schade veroorzaken aan de bovenleiding of ergens anders. Je moet dan de bus uit, om de poten weer tegen de bovenleiding te plaatsen. Dan gebruik je het touw dat tussen de poten en de achterkant van de bus zit. Na het resetten van de druk kun je de schoen weer tegen de bovenleiding plaatsen. Dat wil zeggen: als je je schoen niet verloren bent.... Dat gebeurt namelijk soms: een schoen kan van de staaf af (ik heb ervaring). Dan moet je deze gaan zoeken (meestal enkele meters terug), en verder rijden op het aggregaat. Er komt dan een speciaal opgeleide medewerker om je schoen weer te monteren, en je kunt verder.

Een trolleybus heeft een aggregaat: een benzinemotor waar op gereden kan worden. Dit voor noodgevallen, wanneer er geen stroom voorradig is, of wanneer de bovenleiding zodanig bevroren is dat de bus niet normaal kan rijden. Nadeel van het aggregaat is dat het rijden erg langzaam gaat, de verwarming in de bus niet werkt, en het veel herrie maakt.

Voor het onderhoud van de bovenleiding heeft breng de helden van de bovenleiding in dienst. Wat er ook gebeurt: als er iets stuk is repareren zij het! 

Deze mannen zijn onmisbaar in een stad als Arnhem!! Een bovenleiding heeft veel onderhoud nodig, mede daardoor is een trolleynetwerk veel duurder dan datzelfde netwerk gereden met dieselbussen.

De gemeente Arnhem is trots op haar Trolleynetwerk, het wordt daarom in ieder geval de komende 40 jaar in stand gehouden. Wat mij betreft blijft het trolleynetwerk: het is uniek, milieuvriendelijk, stil (maar wel heel erg duur!). Voor mij is het (net als voor vele Arnhemmers) een stukje jeugdsentiment. Ik vergeet nooit het geluid van voorbij rijdende trolleys. Het suizende geluid, en de omklappende wissels.

Zelf heb ik bijna zeven jaar met trolleybussen in Arnhem gereden. Voor mij was het de gewoonste zaak van de wereld, ik reed net zo makkelijk met een trolley, als een dieselbus.

Toen ik overgeplaatst werd naar het westen van het land merkte ik pas hoe bijzonder een trolleybus voor veel mensen is. Zelfs veel collega's vinden het bijzonder. Reden voor mij om Romeo te vragen of een aantal collega's een dagje mochten komen. 

Het was mijn bedoeling mee te gaan en zelf foto's te maken, maar dat is helaas niet gelukt. De foto's in deze blog (uitgezonderd de foto van mijn rijvaardigheidsbewijs trolley) komen van Romeo, waarvoor heel veel dank!

Ik hoop dat ik in deze blog wat meer heb kunnen vertellen over de werking van de trolleybus. Heb je vragen: stel ze gerust hieronder, waar ik kan zal ik ze beantwoorden. Tot slot: ga vooral eens kijken in het mooie Arnhem!

Leestip: Langs gouden draden, Ferry Bosman, 1999, Coers en Roest, ISBN 9 789090 130545

Wees ook welkom op Yoors!

Hieronder kun je je aanmelden.






Judith Evelien
Wat een leuke inside info! Mooi blog, knap geschreven!
13-11-2018 12:00
13-11-2018 12:00 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Judith Evelien Dank je wel!
13-11-2018 13:39
13-11-2018 13:39 • Reageer
Karin van der Straaten
wat een heerlijk verhaal zeg, hoe en wat heb ik nooit echt heel lang bij stilgestaan..maar er wel zeker 60 jaar ingezeten..dus jij n chapeau en de  trolley..op naar de 100
07-11-2018 19:38
07-11-2018 19:38 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
08-11-2018 10:13
08-11-2018 10:13 • Reageer
Schorelaar
wat interessant. Nooit geweten, in Arnhem komen we nauwelijks
07-11-2018 14:02
07-11-2018 14:02 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Schorelaar Is ook best een eindje uit de richting :-)
08-11-2018 10:13
08-11-2018 10:13 • Reageer
Huizen van Zegen
Interessant om te lezen! Mooie blog.
07-11-2018 10:33
07-11-2018 10:33 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Huizen van Zegen Dank je wel!
07-11-2018 11:42
07-11-2018 11:42 • Reageer
Reinouw Poppe
Goede morgen.
Ik kom jou even een heerlijke woensdag wensen
07-11-2018 07:11
07-11-2018 07:11 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Reinouw Poppe Hetzelfde!
07-11-2018 11:42
07-11-2018 11:42 • Reageer
The Original Enrique
Goh wat ingewikkeld lijkt me! Maar het wordt automatisme zeg je dus je hoeft niet super geconcentreerd te zijn dan? ik wist niet dat de trolleybussen nog echt reden. Het klinkt als een ouderwets iets maar heel leuk en interessant! ik heb genoten van je blog en ga zeker nog eens kijken in Arnhem!
06-11-2018 23:09
06-11-2018 23:09 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
'Klein' Je moet altijd geconcentreerd zijn in de bus natuurlijk, maar het bedienen van de wissels gaat op een gegeven moment automatisch (en soms ook niet, dan ontspoort je).
07-11-2018 11:42
07-11-2018 11:42 • Reageer
marijke
wat interessant zeg deze blog. Heel leerzaam en ik wist echt niet dat ze nog in Arnhem rijden. 
06-11-2018 23:07
06-11-2018 23:07 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
marijke Ja, en ze blijven voorlopig!
07-11-2018 11:41
07-11-2018 11:41 • Reageer
DiaantjesLife
Wat interessant om te lezen! Je hebt het heel goed en duidelijk verteld en natuurlijk super dat je ook uit eigen ervaring kunt spreken!
06-11-2018 17:09
06-11-2018 17:09 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
DiaantjesLife Dank je! Ja, anders had ik dit blog niet kunnen schrijven (ontvang je nu een melding??)
07-11-2018 11:41
07-11-2018 11:41 • Reageer
Naturefreak
Ik heb nog nooit in een trolleybus gereden, maar wel heel interessant.
06-11-2018 15:16
06-11-2018 15:16 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Naturefreak Kan nog hoor!
07-11-2018 11:41
07-11-2018 11:41 • Reageer
Galaxy
Dat is een informatief trol artikel. Hele duidelijke informatie zeer uitgebreid
06-11-2018 15:12
06-11-2018 15:12 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Galaxy Dank je
07-11-2018 11:40
07-11-2018 11:40 • Reageer
Reinouw Poppe
Jee zeg wat mooi geschreven en wat komt daar veel voor kijken zeg pfff 
06-11-2018 14:39
06-11-2018 14:39 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Reinouw Poppe Het went snel
07-11-2018 11:40
07-11-2018 11:40 • Reageer
lekkerereceptenvoor2
Woh, wat een mooi blog. Goede informatie. Er komt wat bij kijken zeg! 
06-11-2018 14:34
06-11-2018 14:34 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
07-11-2018 11:40
07-11-2018 11:40 • Reageer
FrutselenindeMarge
dat wist ik allemaal haast niet of erg weinig van
06-11-2018 14:01
06-11-2018 14:01 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
07-11-2018 11:40
07-11-2018 11:40 • Reageer
Ingrid Tips en meer
Interessante informatie! Weer wat geleerd. Bij "9-11 kilo" dacht ik aan... 911...
06-11-2018 12:13
06-11-2018 12:13 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Ingrid Tips en meer Oei, dat was niet de bedoeling (hoewel dat niet vergeten moet worden)
07-11-2018 11:40
07-11-2018 11:40 • Reageer
Hans van Gemert
Heel interessant! Als voorbijganger vraag je je altijd af hoe het werkt, dus erg leuk om te lezen!
06-11-2018 10:45
06-11-2018 10:45 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Hans van Gemert Dank je wel!
07-11-2018 11:39
07-11-2018 11:39 • Reageer
Dewaputra
Interessante weetjes, leuk om te lezen.  :+1:
06-11-2018 10:45
06-11-2018 10:45 • 1 reactie • Reageer
Encaustichris
Dewaputra Dat is fijn om te horen, dank!
07-11-2018 11:39
07-11-2018 11:39 • Reageer