Wie is Sinterklaas eigenlijk?


270 jaar na Christus, werd Nicolaas geboren in Pataras, waar nu het huidige Turkije ligt. Hij was de enige zoon van een rijke koopman. Nicolaas' ouders stierven toen ze nog heel jong waren en Nicolaas, als enige erfgenaam, erfde alles. Maar het geld hield hij niet zelf. Hij deelde het allemaal uit aan de arme mensen. Toen Nicolaas ouder werd, besloot hij priester te worden. Later werd hij uiteindelijk ook bisschop van de Grieks-Katholieke kerk in Myra. Doordat hij zo gul was en zich altijd inzette voor de armen, kreeg hij de naam ‘Sint Nicolaas’ (#Sinterklaas). En zo noemen we hem nu nog steeds. Nicolaas stierf op 6 december 342 en daarom is 6 december nu 'zijn dag'. Vanaf dat moment verspreidde zich de Nicolaasverering over heel Europa. In de zestiende eeuw probeerden Nederlandse calvinisten het sinterklaasfeest af te schaffen. Het zou teveel heidense elementen bevatten. De pogingen slaagden niet.

Komt Sinterklaas uit Spanje?

Nee, eigenlijk komt Sinterklaas helemaal niet uit Spanje. Dat is een misverstand dat zijn oorsprong gevonden heeft in de geschiedenis. Van 1568 tot 1648 was er immers oorlog tussen Spanje en Nederland. Ondanks die oorlog, werd er tussen beide landen handel gedreven. Zo ruilden de Nederlanders bijvoorbeeld goud en zilver voor kruiden, granaatappelen en sinaasappels. Spanje was in die tijd een zeer rijk land waar veel luxe artikelen en lekkers vandaan kwam. Dus dachten de mensen dat Nicolaas daar zelf ook vandaan kwam. Als heilige in het oosters christendom werd Nicolaas aanvankelijk alleen in het oosten van Europa geëerd, in het bijzonder in Griekenland en Rusland. Omdat Nicolaas de schutspatroon van de zeevaarders was, kreeg hij ook in de West-Europese kustnaties een grote aanhang. 

Sinterklaas

Zwarte Piet

Oorspronkelijk had Sinterklaas geen helper. In 1850 introduceerde de onderwijzer Jan Schenkman in zijn leesboekje "Sint Nicolaas en zijn Knecht" drie nieuwe zaken, die allemaal zijn blijven hangen in de Sinterklaas-folklore: een gekleurde knecht voor Sinterklaas, de intocht en de stoomboot. Schenkmans boekje was gewild, en de afbeeldingen zorgden er ook voor dat het uiterlijk van Sinterklaas, een statige oude man met witte baard en haren, rode mijter en mantel, in de navolgende decennia als het enige echte werd aangenomen. Onder invloed van het onderwijs en later de commercialisering en de massamedia ontstond een standaardisatie van het feest, dat hierdoor gaandeweg zijn huidige vorm kreeg. De knecht had in zijn boekje nog geen naam. Het was een gekleurde jongeman, gekleed als een page. Namen als Pieter met de Pooten (1749), Pietermansknecht (1833) en Pieter-me-Knecht (1850) waren echter al langer in zwang. In 1895 was de naam Zwarte Piet echter al gangbaar.

Waarom vinden mensen Zwarte Piet discriminerend?

De discussie rondom de kleur van Piet is niet van de laatste jaren, ook vorige eeuw werd er al veel over gesproken. "Mijn moeder zag in die tijd al dat de figuur Zwarte Piet racistisch was en ze vond dat ze daar iets aan moest doen." Het waren de vroege voorlopers van de beweging die te hoop loopt tegen Zwarte Piet: Riet Grunbauer schreef al in 1968 haar Wittepietenplan, want er moest wat haar betreft iets gebeuren. Rahina Hassankhan schreeft in 1989 een boek waarin ze aangaf dat het Sinterklaasfeest altijd al aan verandering blootstond. Een overgrote meerderheid (73 procent) ervaart Zwarte Piet als iets racistisch. Zes op de tien (62 procent) geven aan dat ze zelf, of directe familieleden gediscrimineerd zijn met de figuur Zwarte Piet. In 2013 vroegen de Verenigde Naties Nederland om opheldering over het Sinterklaas feest en vooral het stereotype beeld van Zwarte Piet. Sindsdien is de komst van de Sint onlosmakelijk verbonden met de discussie over de kleur van Piet. Voor- en tegenstanders van Zwarte Piet zijn beide racistisch en discriminerend bezig. Hun discussies gaan vaker op een primitieve manier over ras of kleur dan over inhoud. Het niveau kan diep zinken. De een roept: ‘zwarte baviaan, ga terug naar je apenland’. De ander noemt alle witte mensen racisten en nog een heleboel meer en erger dan alleen dat. De tegenstanders van Zwarte Piet willen zogenaamd zwarte mensen en hun kinderen beschermen door zo’n ‘racistisch’ kinderfeest als Sinterklaas te verstoren, de confrontatie aan te gaan met de politie, psychisch geweld te gebruiken, discriminerende en racistische opmerkingen te maken. De pro-zwartepietpartij reageert agressief, gewelddadig en racistisch. Zwarte Piet is een traditie en heeft niets te maken met de specifiek Nederlandse identiteit en cultuur, want ook migrantenkinderen krijgen graag cadeautjes en vinden het Sinterklaasfeest even prachtig.

Sinterklaas liedjes

Hoewel de liedjes tegenwoordig in boeken te vinden zijn en op geluidsdragers en op radio en tv te horen zijn, worden ze in de eerste plaats mondeling doorgegeven (van (groot)ouder op kind, van oudere kinderen op jongere kinderen en van onderwijzers op schoolkinderen) en staan ze nog altijd in de traditie van de actieve zangbeoefening. Het zingen van sinterklaasliedjes is een van de tradities die met het folkloristische sinterklaasfeest verbonden zijn. Enkele tientallen liedjes gaan al zo'n honderd tot bijna tweehonderd jaar mee en geven zo het feest al generaties lang mede vorm, inhoud en sfeer. Samen met traditionele kinderliedjes en sint-maartensliedjes behoren de sinterklaasliedjes tot de best bewaard gebleven Nederlandse zangcultuur. Ze horen daarmee tot de weinige liedcultuur die nog gekenmerkt wordt door actieve zangbeoefening. Enkele bekende Sinterklaas liedjes zijn:

  • Kopafbeelding is afkomstig van Google en werd gelabeld voor hergebruik
  • Foto 1 is afkomstig van Unsplash