Wanneer verzetten we de klok ?


Sinds 1977 kennen Nederland en België zomertijd. In België wordt meestal de term zomeruur gebruikt. Ruim een half jaar lang wordt de klok verzet om langer van het daglicht te kunnen genieten. Van het uurtje extra daglicht zou ook een energiebesparend effect uit moeten gaan. 

De aardas en de seizoenen

De aardas en de seizoenen

De aardas staat wat scheef ten opzichte van zijn baan rond de zon.  Dat betekent dat als de aarde aan de éne kant van de zon staat het noordelijk halfrond langer naar de zon toegekeerd is, aan de andere kant van de zon is juist het zuidelijk halfrond langer naar de zon toegekeerd. Dit verschijnsel veroorzaakt bij ons seizoenen. Nederland en België liggen op het noordelijk halfrond, als dit deel van de aarde langer naar de zon toegekeerd is hebben wij zomer.

Zomer

In onze zomer staat de zon al vroeg aan de hemel. Zo vroeg zelfs, dat de meeste mensen nog slapen.  Dat is natuurlijk jammer van al die vroege zonnige uren. Als we onze klok het hele jaar door een uurtje zouden verzetten, dan profiteren we in de zomer extra van dat uurtje zonlicht. In de winter daarentegen hebben we al zo weinig zonlicht, zou de dag wel erg laat beginnen. Het hele jaar de klok verzetten heeft dus geen zin. Maar een compromis is weer wél mogelijk.

 

Zomertijd

Met het invoeren van de zomertijd is het gewenste compromis gevonden. Met het ingaan van de lente verzetten we de klok en profiteren we van het extra uurtje zonlicht. Eind oktober, als de ochtend nog schemerig is geworden, zetten we de klok weer terug.  De periode dat de klok het uurtje verzet was wordt in Nederland  de zomertijd genoemd, in België wordt vaak de term zomeruur gebruikt. Wereldwijd werden vanaf het eind van de negentiende eeuw voorstellen gedaan tot het invoeren van zomertijd.

 

Niet overal zomertijd

De zomertijd heeft alleen zin in gebieden waar je in verschillende jaargetijden verschillende hoeveelheden dag en nacht hebt. Rond de evenaar is het aantal uren daglicht nagenoeg gelijk aan het aantal uren nacht. Hier heeft zomertijd geen zin. Ook binnen de poolcirkel heeft invoering van een zomertijd geen zin, omdat je in hartje zomer of midden in de winter periodes hebt dat de zon niet onder gaat of niet boven de horizon komt.


Energiecrisis

Met de oliecrisis van de jaren 70 van de twintigste eeuw werd gekeken op welke manier op grote schaal kon worden bijgedragen aan energiebesparing. Het antwoord werd onder meer gevonden in het invoeren van de zomertijd of zomeruur. Sindsdien is in onze landen de zomertijd een jaarlijks terugkerend gebeuren.

 
Vooruit of achteruit?

Het is elke keer weer even lastig. Moeten we de klok nu vooruit of achteruit zetten? Onthoud hiervoor het volgende simpele ezelsbruggetje: In het voorjaar zetten we de klok vooruit. Op de laatste zondagochtend in maart zetten we de klok om 02:00u naar 03:00u. We slaan dan dus een uurtje over en slapen een uurtje minder. In het najaar zetten we op de laatste zondag van oktober de klok om 03:00u naar 02:00u. Hier halen we het overgeslagen uurtje van maart weer in en lopen we weer in de pas met het zonnejaar. Nu mogen we een uurtje extra slapen.

 

Schemaatje

We verzetten de klok steeds op vaste momenten: de laatste zondagochtend van maart gaat de klok vooruit, de laatste zondagochtend van oktober gaat de klok weer terug.  In onderstaand lijstje zie je de komende wijzigingsdata:

  • De klok gaat achteruit van 03:00u naar 02:00u: zondag 27 oktober 2019
  • De klok gaat in 2020 vooruit van 02:00 naar 03:00u: zondag 29 maart 2020
  • De klok gaat in 2020 achteruit van 03:00u naar 02:00u: zondag 25 oktober 2020 

Discussie: afschaffen of niet

De energiewinst die met het invoeren van de zomertijd is tegenwoordig niet erg groot. Veranderende werktijden, andere energiebehoeften en zuinig apparatuur zijn hierin factoren. We zitten inmiddels op het punt dat de biologische effecten, de nadelen dus, zwaarder wegen dan de mogelijkheid van een beoogde energiewinst. De kans dat de zomertijd (zomeruur) in de nabije toekomst wordt afgeschaft is groot. Het is dan alleen nog de vraag of de Europese landen gezamenlijk de zomertijd afschaffen, of gezamenlijk overgaan op slechts één tijd. Of dat dan de huidige zomertijd of de huidige wintertijd wordt, dat is dan nog de vraag. Voor Nederland en België geldt dat de wintertijd vóór de invoering van de zomertijd de 'normale' tijd was. De toekomst zal uitwijzen of dat straks weer het geval zal zijn.

Een deel van deze tekst heb ik eerder gepubliceerd op www.foobie.nl

(c) 2015-2019 Hans van Gemert
Afbeeldingen: Pixabay