×

Yoors


exit_to_app Inloggen

camera_alt
Afbeelding toevoegen
Goud en mineralen zoeken in de Morvan - Centraal-Frankrijk

Goud en mineralen zoeken in de Morvan - Centraal-Frankrijk



 Roche Perce. Ooit stroomde de Cure hier door de rotsen heen. De bedding ligt nu zowat twee en dertig meter lager.


                                                                                                            Mont Beuvray

Ik meen te mogen stellen dat er geen ander deel van Frankrijk is dat zo in de belangstelling staat van mensen uit Nederland als de Morvan. Je mag eigenlijk wel zowat gaan spreken van het kolonialiseren door Nederlanders en Belgen van dit prachtige stuk Bourgondië. En eigenlijk valt dat best wel te begrijpen. Het bergachtige gebied met de naam Morvan, ligt met zijn 850 kilometer vanaf Utrecht, relatief dicht bij Nederland en is over de weg prima bereikbaar. Maar, terwijl de meeste nieuwe Benelux bewoners zich vergapen aan de prachtige natuur, het heerlijke, wat gematigde klimaat en de vele uren zon die dit deel van Frankrijk ontvangt, komt het misschien slechts bij enkele mensen op, dat dit huidige landschap, geologisch gezien, pas relatief kort geleden zo is ontstaan.  Daarom speciaal voor de nieuwe uit de Benelux afkomstige bewoners van de Morvan, alsmede voor de velen die vanuit de Benelux landen  naar de Morvan op vakantie gaan, onderstaande een (zeer) summiere geologische samenvatting van het gebied.

                                                                                  

Stukje geologie van de Morvan.     

Als je het Morvan gebied met de ( fictieve ) geologische bril op goed bestudeerd, kan je niet anders dan constateren dat de Morvan eigenlijk een noordelijke voortzetting is van het zuidelijker gelegen ''Massif-Central.'' Dat blijkt met name uit de vergelijkbare geologische structuur van het gebied. Je zou eigenlijk zelfs kunnen stellen dat de Morvan een soort van geologisch schiereiland van het Centrale Massief is…  Uitgebreide wetenschappelijke onderzoeken hebben in de afgelopen  honderd jaar uitgewezen dat het Centrale Massief zo’n 325 Ma ( miljoenjaar ) geleden tot een gebergte werd opgeheven. De oudste rotsen in de Morvan maken deel uit van dezelfde entiteit als de Beaujolais en de Roannais.  Deze entiteit heeft een nogal complexe geologische geschiedenis. Een geschiedenis die gecentreerd is rond  het zogenaamde visean vulkanisme van 346.7 – 330.9 Ma,  welke dit deel van Frankrijk tijdens het primaire tijdperk markeerde. Die alleroudste rots structuren vormen de kristal-fysische basis van het gehele Morvan massief. Het zijn in principe migmatieten ( ook wel diatexiet genoemd ) van vulkanische sedimentaire gesteenten, afgezet in het Cambrium en gemetamorfoseerd in, of rond, het latere Devoon...  Deze formaties zijn hier en daar nog ten zuiden van de stad Autun aan te treffen.  Tijdens de oprukkende zee werd het onderzeese landschap blootgesteld aan het vernielende effect van zogenaamde submarine-vulkanen welke zich als kortdurende spleeterupties voordeden. Dit vulkanisme was het gevolg van een actieve subductiezone die verband houdt met de bij geologen bekende Brévennekloof, in het Lyonnais…  Dat oude gebergte werd in het geologische tijdvak van het Perm sterk door erosie aangetast en vormde uiteindelijk een zogenaamde schiervlakte. Vervolgens trad er honderden jarenlang weer een langzame daling van de ontstane schiervlakte op. Tegen het einde van het Perm ging de zee zijn invloed op het nog niet met zeewater bedekte landschap verder uitoefenen. De zee strekte zich uiteindelijk tot over het grootste deel van het huidige Frankrijk uit. Slechts enkele kleine stukken land bleven boven het zeewater uitsteken. 

Er ontstonden hier en daar flinke plassen water waaraan stranden ontstonden. Dit landschap heeft  zich tot in het geologische tijdvak van het Krijt gecontinueerd. Later nam de zee nog meer bezit van het gebied en kon er kalk worden afgezet. De zee bleef het huidige Frankrijk overspoelen tot ver in het tijdvak van het Krijt. Veel fossielen die men soms in de rotsen aantreft, dateren vanuit die periode.  De Morvan bestaat overigens verder uit gesteenten die tijdens die Hercynische orogenese nog al wat veranderingen hebben ondergaan. Het betreft dan met name metamorfe gesteenten  zoals; leisteen, schist, gneis  en graniet. De al reeds eerder afgezette oudere formaties uit het Mesozoïcum, zijn vrijwel allemaal verdwenen. Alleen aan de randen van de Morvan is er nog hier en daar sprake van enkele van deze oeroude afzettingen. Oorzaak van dit verval zijn enkele ontstane diep liggende lithosferische breuken die 30 Ma geleden zijn ontstaan.  Alsmede de vele hoger liggende breuken in de korst die in dezelfde tijd ontstonden. Dat breukensysteem is een op zich heel apart verschijnsel geweest. Want langs die breuken werd het landschap van de Morvan als het ware in blokken opgeheven. De zogenaamde spronghoogte van die blokken; dat wil zeggen, de afstand van het ene blok ten opzichte van  het andere, bedraagt over het algemeen enkele honderden meters.  Maar er is nog een  bijzonderheid die niet onvermeld mag blijven.  Het landschap van de Morvan stijgt, ook in onze een en twintigste eeuw, nog altijd elk jaar een heel klein beetje.

De bergen van de Morvan zijn miljoenen jaren geleden veel hoger geweest dan dat het nu het geval is. Sterke erosie was de oorzaak van het zeer langdurig aanhoudende verval.  Doordat het gehele Morvan gebied thans grotendeels bebost is, heeft erosie thans minder kans. Jongere gesteentelagen zijn vrijwel uitsluitend langs de randen van het gebied te vinden. Dit alleen al, geeft het vroeger opheffingsgebeuren, een duidelijk reliëf.  Je kunt eigenlijk wel zeggen - zoals veel geologen ook stellen - dat de Morvan een beetje op een eiland lijkt. Een eiland van kristallijne gesteenten, met een ouderdom die zich tot voorbij het Carboon uitstrekt. Dat zogenaamde geologische eiland is omgeven door jongere sedimentaire gesteenten uit het Perm.   

Het centrale deel van de Morvan kenmerkt zich door vele met bomen begroeide rotsen en diepe dalen. Landschappelijk gezien oogt de Morvan dan ook vrij ruig en met donker weer zelf wat mysterieus. Door de opheffing en plooiing van het landschap in het tijdvak van het late Perm, zijn uiteindelijk veel van deze diepe dalen ontstaan. Maar ook de rivieren hebben zich doen gelden in het Morvan landschap. Met name de loop van de Cure is heel bijzonder. In miljoenen jaren heeft deze rivier een zodanig diep liggende bedding in het graniet uitgeslepen die er werkelijk mag wezen. Hoeveel meters de rivier zich wel niet in het landschap heeft ingegraven is met name prachtig te zien bij Pierre Perthuis.  Als men hier op de rotsen staat is het nauwelijks voor te stellen dat de rivier de Cure ooit op de hoogte waar men zichzelf bevindt heeft gestroomd. Maar het bewijs voor die stelling is nog altijd zichtbaar in de vorm van de beroemde Roche Percée.  Ooit was deze rots een door de rivier gevormde doorgang in het graniet. De kolkgaten in deze natuurlijke boogbrug duiden hier ook op. Doch na miljoenen jaren van erosie heeft de Cure uiteindelijk een bedding uitgeslepen die steeds dieper in het landschap kwam te liggen, waarna uiteindelijk de natuurlijke doorgang door de rotsen kwam te vervallen. Deze op een natuurlijke brug lijkende rots is uniek in de Morvan. Het toont maar weer eens aan waartoe de natuur zelf in staat is. Het is een schitterend en verbazingwekkend voorbeeld van zogenaamde rivier erosie.   De Morvan kent vele mijnen en zogenaamde carrières. De laatste zijn ook mijnen, maar dan wel bedoeld voor het winnen van stenen en steenslag voor wegen en huizenbouw.  De mijnen in de Morvan zijn over het algemeen in gebruik, of in gebruik geweest, voor de exploitatie van delfstoffen. Indien men  zelf op onderzoek uit wil gaan is het verstandig dit onderzoek aan te vangen in of rond de vele afvalbergen die rond die mijnen liggen. In deze afvalbergen, die vooral uit steenslag en gruis bestaan, zijn soms opzienbarende minerale vondsten te doen.

Pierre-qui-Vire, de mineralen en goud...

Er is vlak bij  dit plaatsje een kleine carrière waar verschillende mineralen kunnen worden gevonden. Doch ik geef deze omgeving eigenlijk met name aan omdat in dit deel van de granietrotsen een aparte vorm van graniet te vinden is. Met name bij het Lac-de -St. Agnam en bij St. Bresson komen granieten met rozetten van Toermalijn voor. Iets verder terug naar Pierre-qui-Vire vindt men granieten met slechts één glimmer. In dit geval uitsluitend het zwart kleurende Biotiet.  Het is heel apart te moeten constateren dat de textuur van deze granieten zeer verschillend zijn. Het tevens heel bijzonder te constateren dat dezelfde granietmassa, uit zowel grof kristallijne gedeelten als wel uit fijn kristallijne gedeelten bestaat.  ( zie je niet zo heel vaak ) Overigens zijn de volgende mineralen en delfstoffen in de Morvan waar te nemen: Zink, ijzersulfide, bariet, uranium, fluoriet, pyromorfiet, loodassenaat prixiet, galeniet, malachiet, azuriet, kwarts en het zeldzame  chrysocoila. Ook is er in sommige rivieren zelfs goud te vinden.

Persoonlijk vind ik dat de kern van het gebied, vooral bezien uit landschappelijk oogpunt, het meest interessant. Vooral de twee hogere bergen, Mont Beuvray en Haute Folin, zijn qua opbouw en structuur interessant.  Tijdens het vulkanisme gedurende de primaire periode konden door bewegingen in de ondergrond, kleine scheuren in het gesteente ontstaan, diaklazen genaamd.  Door die scheuren kon vanuit de diepte van de aarde magma omhoog komen. Die intens hete magma kon zich via die diaklazen bewegen en uiteindelijk in die diaklazen kristalliseren. Door die omhoogstuwende magmatische stroom gesmolten materie, konden vanuit de diepte van de aardmantel, in die stroom, ook mineralen mee worden gevoerd.  Vooral Fluoriet, diverse metaalerts mineralen en bariet konden mee kristalliseren.  Op deze wijze moet overigens ook het uraniumsulfide vanuit de diepte van de aarde naar boven zijn gekomen.  Lange tijd is Frankrijk een van de belangrijkste Europese leveranciers van uraniumerts geweest. In de Morvan is nog één mijn waar men ook vandaag de dag, nog altijd uraniumerts gewonnen wordt.

Indien de lezers van dit artikel in de Morvan opzoek zouden willen gaan naar mineralen, dan is het aan te bevelen om die zoektocht aan te vangen bij de stortplaats van een der vele in ongebruik geraakte mijnen of steen carrières. Met wat geduld en geluk zijn juist op die plekken interessante mineralen te vinden. Eveneens is het aardig om eens de moeite te nemen om in de bovenloop van de oudste rivieren, zoals de Yonne en de Cure, eens met de goud pan aan de slag te gaan. Want in de bochtige verbredingen van sommige rivieren  in de Morvan, is er eveneens alluviaal goud te vinden. Althans in kleine, bescheiden, niet economisch exploiteerbare hoeveelheden. Maar wie weet heeft de lezer geluk tijdens een test in een der rivieren…

Ik wens de geïnteresseerde mineralen zoekers veel geluk bij hun mineralen speurtocht in de Morvan.

 

 

Bronnen:  Géologie Buissonnière de Morvan – J.P. Adolphe et J. Desmanèges-lorenz

                       www.pagesperso-orange.fr/jaques.delfour

                      www.geologie du morvan

                      www.geologie du massif central                        

                    


                      Leonardo, 16 november 2018    


                                                                                       De prachtig kronkelende rivier Cure.


De Morvan is gelegen in het Franse departement Bourgogne, met een rode ring is de juiste plaats aangegeven  






Hans van Gemert
Interessant stukje geologische geschiedenis. Is het misschien een idee om ook een klein kaartje toe te voegen, om een beter idee te krijgen waar je dit gebied vindt?
27-11-2018 00:16
27-11-2018 00:16 • 3 reacties • Reageer
Leonardo
Hans van Gemert  Heel goed dat je me daar op attendeerde. Mijn dank daarvoor.
27-11-2018 17:18
27-11-2018 17:18 • Reageer
Hans van Gemert
Leonardo , gelukt zie ik. Het maakt het meteen een stuk duidelijker!
27-11-2018 10:27
27-11-2018 10:27 • Reageer
Leonardo
Hans van Gemert    Goed idee, Hans. Zal eens op google zoeken en het eventueel toevoegen.
27-11-2018 00:18
27-11-2018 00:18 • Reageer
jolandemooij
Prachtig landschap!
26-11-2018 23:41
26-11-2018 23:41 • 1 reactie • Reageer
Leonardo
jolandemooij   Inderdaad een heel mooi landschap en mineralogisch, zeer interessant
27-11-2018 00:14
27-11-2018 00:14 • Reageer