Op 1 januari was het weer zover. Op de traditionele nieuwjaarsdrink met de familie, kwam ook de nieuwjaarsbrief weer te voorschijn.

Mijn zoontje stond er wat gestressed bij, want een hele brief voorlezen voor heel de familie is wel een dingetje als je 12 jaar bent een ASS hebt. Maar hij deed het schitterend. Zus van 20 houdt de traditie ook nog hoog en vermaakt iedereen ook weer dit jaar opnieuw met een licht spottende maar vooral grappige brief. De nieuwjaarsbrief is echt wel een heuse traditie in onze familie, maar vooral een heel lokaal, Vlaams gebeuren. Zelfs mijn Nederlandse schoonfamilie die net over de grens wonen, kennen het gebruik niet. Maar waar komt die traditie nu vandaan?

Wel ... daarvoor moeten we terug naar de vooraanstaande, Vlaamse drukkersfamilies in de 16de eeuw. In 1563 besliste de Franse koning dat het nieuwe jaar vanaf dan op 1 januari begon. Daarvoor had iedere streek zo een beetje zijn eigen datum. Maar op 1 januari 1564 veranderde dit en stillaan werd deze datum door meer en meer streken aangehouden en anno 2023 is 1 januari bijna universeel de eerste dag van het jaar (behalve China).
Nu, de eerste brieven werd geschreven ter gelegenheid hiervan en 1 van de oudst bewaarde is geschreven door de Antwerpse drukker Jan Moretus, schoonzoon van de beroemde drukker Plantijn.

De vroege nieuwjaarsbrieven waren geschreven in het latijn en meestal op rijm. Het was dus aanvankelijk echt een gebruik dat bestond in de hogere kringen van de maatschappij. Deze brieven waren gericht aan de ouders, grootouders, meter en peter. De jongere wenste de personen in kwestie veel geluk, vrede en een goede gezondheid toe. Het was ook het moment dat men kon laten zien wat men dat jaar allemaal had geleerd op gebied van schrijven en voordragen. Als dank kreeg het kind een cadeautje of een centje. Later drong dit gebruik ook meer en meer door tot in de lagere sociale klassen en werd het een algemeen Vlaams gebruik. Vandaag ten dag zegt zowat elk Vlaams schoolkind tussen 3 en 12 jaar een ingestudeerd versje op, of leest het een brief voor.

In mijn tijd (oh wat klink ik nu oud) hadden we hele mooie dubbelgevouwen brieven met een mooie prent. Deze werden dan aan de binnenkant beschreven. Mijn kinderen knutselden hun eigen brieven op school, en dat heeft ook zijn charme. Belangrijker is dat deze 400 jaar oude traditie niet verloren gaat. Want ondanks de stressmomentjes bij het kind, heeft het toch wel iets ... zo een brief.


De verhalenheks,


NOTA: mijn eigen meter was trouwens zo trots op deze brieven dat ze de mijne bewaard heeft. Op de foto zie je dus de brieven die ik als kind schreef.


De Nieuwjaarsbrief ...


Comment with a minimum of 20 words.
Monetization is required
9 comments