Over de blokfluit


Nog maar een paar jaar geleden werd bij de lessen AMV (Algemene Muzikale Vorming) op de muziekschool gebruik gemaakt van de (sopraan-)blokfluit, om het geleerde meteen op eenvoudige wijze in de praktijk te kunnen brengen. Hieruit ontstond het merkwaardige vooroordeel, dat de blokfluit niet meer dan een oefeninstrument was; voor het 'echte werk' moest je overstappen naar iets anders. Dat is uiteraard een misvatting en gelukkig wordt de blokfluit voor dit doel nauwelijks meer gebruikt en kan het weer de terechte plaats innemen onder de volwaardige instrumenten.


De naam

Pas aan het begin van de 20e eeuw, toen het instrument na jaren van vergetelheid door het grote publiek weer werd 'herontdekt', is de term 'blokfluit' in gebruik geraakt. Daarvoor werden andere benamingen gebruikt: vlakfluit snavelfluit bekfluit gemene fluit (oud-Nederlands voor: gewone fluit) handfluit In andere talen De Nederlandse naam 'bekfluit' is waarschijnlijk afgeleid van Franse flûte à bec. In het Engels wordt de te term 'flute' ook gebruikt, maar slaat dan niet op de blokfluit. Hier wordt dan de dwarsfluit bedoeld. Als de Engelsen een blokfluit bedoelen dan zeggen ze 'recorder'.


Oorsprong

Hoelang de blokfluit precies bestaat is niet zo goed te zeggen. In de literatuur komen we de eerste beschrijvingen van de blokfluit tegen vanaf de 14 eeuw, maar het instrument bestaat al veel langer. In Engeland zijn benen exemplaren gevonden uit de steentijd.
Op afbeeldingen en in de literatuur is de blokfluit aanwezig als soloinstrument of met andere instrumenten in een ensemble. Er wordt gespeeld in de kerk, bij feesten en in de huiselijke kring. Het eerste boek over blokfluit wordt in 1511 door Sebastian Virdung geschreven. In 1535 schrijft Silvestro Ganassi een leergang speciaal voor de blokfluit: de Fontegara. In het boek Syntagma Musica, geschreven door Preatorius, worden acht verschillende leden van de blokfluitfamilie beschreven. Preatorius levert zelfs afbeeldingen op schaal.


De fluit zelf

De blokfluit bestaat bijna altijd uit twee of drie delen: de kop, het middendeel en de voet. Bij tweedelige blokfluiten zijn het middendeel en de voet gecombineerd tot één deel. De delen schuiven in elkaar door de 'tap' in de 'tapholte' te schuiven. De tappen zijn voorzien van een kurklaag of een wikkeling van garen, zodat de delen goed aan elkaar blijven zitten tijdens het spelen. Het middendeel is voorzien van vingergaten. Aan de onderkant het duimgat, aan de bovenkant een zevental gaten. Door gaten te openen of te sluiten kun je verschillende tonen maken. Heeft een blokfluit een 'barokboring', dan zijn de onderste twee gaten dubbel uitgevoerd, zodat er ook halve tonen gespeeld kunnen worden. Op de grotere blokfluiten (tenor, bas) zitten de gaten te ver uit elkaar om met de handen te kunnen bespelen. Op deze instrumenten zijn daarom kleppen aangebracht. Er zijn overigens nog enkele leden van de blokfluitfamilie die uit één deel zijn gemaakt: de garklein-flötlein en de gar-garklein-flötlein. Deze twee komen niet veel voor, vandaar dat de origineel Duitse benaming hiervoor niet is aangepast.

yoorsapril2021

Toonvorming

Op de afbeelding zie je de kop van de blokfluit vanuit de zijkant bekeken, en van de bovenkant. Van de zijkant kun je het mondstuk goed zien. Op de foto zie je aan het mondstuk een donkerder kleur hout: dat is het blok, waar de fluit zijn naam aan ontleent. Van de bovenkant is het venster zichtbaar, en het labium.

yoorsapril2021

Je ziet ook een doorsnede van de kop van de blokfluit. Om een toon te produceren blaas je lucht door het mondstuk. De lucht gaat door de kernspleet, en komt in het venster tegen de zijrand van het labium. De lucht in de fluit wordt hierdoor in trilling gebracht. Dat veroorzaakt de klank. (Vergelijk het maar met het blazen over de rand van een flesje, waarbij je ook een toon hoort.) Als je alle vingergaten sluit, hoor je een lage toon, omdat de luchtkolom in de fluit dan zo lang mogelijk is. Zijn de gaten geopend, dan is de luchtkolom in de fluit korter, en klinkt de toon hoger.

 Kwaliteit

Als de lucht die door de fluit geblazen wordt hinder ondervindt van beschadigingen of vuil, dan zal de klank slechter van kwaliteit zijn. Onderhoud van de blokfluit is dus belangrijk, en na gebruik is het verstandig om het borsteltje te gebruiken dat je bij aanschaf van de fluit meegeleverd hebt gekregen.


Assortiment

De meeste blokfluiten werden origineel van hout gemaakt, maar je hebt tegenwoordig ook hele goede kunststof exemplaren. Er bestaan verschillende blokfluiten in verschillende maten. Zoals we hierboven al zagen, als de luchtkolom in een fluit langer is, zal de toon lager zijn. Kortere blokfluiten hebben daarom een hogere klank, een hogere stemming dan lagere. Er bestaan de volgende blokfluiten in de hedendaagse blokfluit-familie. De letter en cijfer geven de stemming van het instrument aan en het octaaf waarin de grondnoot gevonden wordt.

  • Hele kleine sopranino-blokfluit (gar-garkleinflötlein), f3
  • Kleine sopranino-blokfluit (garkleinflötlein), c3
  • Sopranino-blokfluit, f2
  • Sopraan-blokfluit, c2
  • Alt-blokfluit, f1
  • Tenor-blokfluit, c1
  • Bas-blokfluit, f
  • Grootbas-blokfluit, c
  • Contrabas-blokfluit, F
  • Subgrootbas, C (Sub is hier: een octaaf lager dan de grootbas-blokfluit)
  • Subcontrabas, F (Sub is hier: een octaaf lager dan de contrabas-blokfluit)

Je kunt met elke blokfluit één toon meer dan twee octaven spelen. In het schema zie je hoe het bereik van de verschillende blokfluiten elkaar steeds overlapt. Je ziet dat de f-instrumenten steeds een octaaf van elkaar verschillen. Datzelfde zie je bij de c-instrumenten ook.     

(Op de foto zie je, van links naar rechts mijn assortiment: sopranino, sopraan, alt, tenor, bas)

yoorsapril2021

Andere stemmingen

In het verleden zijn blokfluiten met andere stemmingen ook in gebruik geweest. Bijvoorbeeld:

  • Sixt Flute (of: Discant Flöt), sopraan-blokfluit gestemd in d
  • Fourth Flute, sopraan-blokfluit gestemd in bes.
  • Alt Flöt in g, alt-blokfluit gestemd in g
  • Voice flute, een alt-blokfluit gestemd in d (deze kun je ook beschouwen als een tenor-blokfluit gestemd in d)
  • Fourth Flute, tenor-blokfluit gestemd in bes.
  • Bass Flöt in Bes, grootbas-blokfluit maar één toon lager, gestemd in bes.


Bespelen

Het bespelen van een blokfluit is lastiger dan je denkt. Om een toon te vormen blaas je lucht door het instrument en houd je de verschillende gaten dicht – of juist niet. Maar de hoeveelheid lucht en de kracht waarmee je blaast heeft ook invloed op de toon. Blaas je harder, dan gaan de tonen hoger klinken. Dat is bij samenspel natuurlijk niet de bedoeling, want dan gaat het onzuiver klinken. Moet je toch meer kracht zetten, dan zul je met speciale hulpgrepen je toon ook weer wat moeten verlagen.


Blokfluitles

Wie graag blokfluit wil leren spelen kan terecht bij veel muziekleraren. Wil je er veel verder mee, dan kun je, als je op het juiste niveau zit, ook verder studeren aan een van de conservatoria, waar je wordt opgeleid tot een muzikale professional. Muziek Voor de blokfluit is erg veel muziek geschreven. De vroegst bekende muziek stamt uit het einde van de middeleeuwen, het begin van de renaissance. Vanaf dat moment ontwikkelt zich ook de moderne muzieknotatie. Dank zij die moderne notatie én de technieken om deze in druk uit te brengen is heel veel van die muziek aan ons overgeleverd. Er is uiteraard niet alleen renaissance-blokfluitmuziek. Ook tegenwoordig wordt er nog veel muziek voor de blokfluit en het blokfluitensemble geschreven.


Wat speel ik zelf

Ik speel zelf meestal sopranino, sopraan of tenor. Een hele enkele keer ook de alt. De bas heb ik ook, maar die komt echt veel te weinig uit zijn koffer. Bij de Stadspijpers van ’s-Hertogenbosch speel ik voornamelijk op schalmei en tenor-dulciaan, maar sommige stukken liggen beter voor de blokfluit. Daar kan ik natuurlijk niet de modern uitziende blokfluitset gebruiken, zoals hierboven afgebeeld. Er bestaan natuurlijk ook speciale renaissance-blokfluiten, maar die pasten helaas niet helemaal bij mijn budget. 

Op dit plaatje zie je de sopranino (tweede van links) die je hierboven ook al zag, en rechts daarnaast de sopranino en de sopraan die ik bij de Stadspijpers gebruik. Het hele kleine fluitje aan de linkerkant is een gar-garklein flötlein. Grappig bij zo’n klein instrument is dat de gaten niet allemaal onder elkaar zitten, maar in twee rijen. Het is de enige manier om de vingers nog op het instrument te laten passen. Dit fluitje gaat altijd mee als we optreden, maar wordt zelden of nooit in het samenspel ingezet. In plaats daarvan gaat het met een touwtje om mijn nek. Het oog wil per slot van rekening ook wat.

yoorsapril2021

(c)2021 Hans van Gemert

(Eigen afbeeldingen)

Dit artikel is een bewerking van een artikel dat ik eerder op Infonu.nl heb geplaatst.

#yoorsapril2021 

#muziek

#blokfluit  

Comment and receive 25 YP 25
Reaction on Mr Garcia comment.
Thank you both so much ! Appreciated. @Mr.Garcia reacted on this post from @Nuno Neves  https://yoo.rs/on-boosters-1627455518.html?Ysid=1#reaction4803916 Mr Garcia asked me to put a disclaimer : He is in the advertising biz. This is the comment. I really like this constructive and intelligent feedbacks ! I will comment with - Hnkjn: I'm very new here, but from what I can tell monetizing content on Yoors isn't as easy as it can seem at first. There's loads of very neat ideas and the platform itself does its best to put them up front and center. Plus the behavioral economics behind the token/boosters/promotion system is smart and is well implemented (although if I may be a little critical, it could use a little work). Hnkjn: Thanks . We have behavorial economics as a starting point and try not to manipulate in any way ! The FIRST priority is for our members to earn with their content. Engagement . Appreciation ($). Reach. (EAR) All and all I must agree with @Madeleine, as a platform Yoors cannot compete with Youtube or even Facebook as they're just completely different beasts. But the integration of algorithms (at the cost of privacy), has its fair share of upsides on those other platforms. So the best thing Yoors as going for it is in fact the strong sense of community (albeit one thats "forced" by the way that one can become monetized, having to have a certain amount of followers, giving hearts, etc.). Yoors greatest strength lies on the fact that we're all pushing one another forward. Hnkjn: We all love @Madeleine xx We follow our own track and not the tracks which are already there. That's difficult somtimes but we take our time. We have no external investors, i am financing this myself so no hurries. Quality and earning for members first. But we are not a non profit so searching and working on the 'new' businessmodels. Yoors is, in a way, the anti-instagram/facebook by the way that we as a whole push each other to do more, post more, be better, talk more (this one is very important) and overall interact more with one another. Now, having said all this, I still have my doubts about the monetization system and its inner workings. It seems to me that the developers were smart to postpone the paid tiers for another time, as the amount of hearts (or cents if you want) would not (in my personal opinion ) top the asking fee, hence it would not be a very good deal. But there's potential. Lots of it in fact. Can you make a living just posting on Yoors? No. Not right now. Not with the monetization system as is. Hnkjn: Our aim is to organise this for every member who wants te work for it. : Post - Promote - Profit. At this moment we are experimenting with Promote and Fairshare. You can promote your peers and earn half of the profits. Which will be bigger in a few weeks. Then we are introducing : Badges your peers can buy for you - Support button on you profile. Better narrative for Promote and Fairshare - And a better narrative for Premium Posts. (People make a living with these) So keep following our work and keep giving this sort of feedback. Yoors is a human to human company and we try to listen to every (constructive) voice. Can you make some pocket change by posting on Yoors? Although I don't have the data (so I'm speaking "out of my ass", as they say - sorry @Henkjan de Krijger  and Babita if I'm getting this all wrong), I still think the answer is no. There are just too many hoops to jump through, and even with the pool system is not enough, smart as it is. The cream always rises to the top, be it here or on any other platform. But, as it stands, the system is made in a way that will not reward users monetarily. Not enough to cover expenses. Not right now. If you want to get notice Yoors is made in a way that pushes you to use your Ys more and more, so, in a way, you're always giving away your earnings to others. And that has an inner beauty in it. But an income it is not. Not by a longshot. Hnkjn: This will be changed to : All competing members donate to the pool . You can win the whole pool if your post wins. Voters can be voting but must donate to the pool for their vote. Voters can win twice their donation. (I really like this behavioral economics :) (Read "Radical Markets") Now, having said all that... ... Can you feel better by posting on Yoors? Most definitely yes. ... Can you get a sense of reward by being part of a community that pushes you forward in your endeavours? Yes. ... Can your mental health get a little better by posting on Yoors instead of on Facebook or Instagram? Maybe. As it stands, I think so. Hnkjn: Thanks for this comment. Keep them coming. We ( @Babita de Boer ) are iterating a lot of tools to get this income if you are willing to make the content and we are developing a tool where advertisers can send a post to a laser focused target group and get guaranteed feedback . Based on the feedback you can focus again so only the buyer will be left. Like to see your comments on that :) Yoors, Henkjan #Yoors #Boosters #Feedback



145 comments