Bacopa, een plant voor het geheugen.


De plant #Bacopa monnieri (L.) speelt een belangrijke rol in de traditionele Indiase geneeskunde; het gebruik komt al voor in 7000 jaar oude geschriften. Traditioneel werd de plant gezien als een tonicum voor de #hersenen . Het kruid zou het #geheugen en het leer- en concentratievermogen verbeteren en het werd bij angststoornissen en epilepsie ingezet. Zowel in India als in Pakistan is het daarnaast al heel lang in gebruik als onder andere cardiotonicum, digestivum en als symptoomverlichtend middel bij bronchoconstrictie.
De Indiase naam is Brahmi, Sanskriet voor verruimd bewustzijn. Met de naam Brahmi wordt echter ook wel eens Centella asiatica aangeduid, en deze twee tropische waterplantjes worden dan ook regelmatig verwisseld. Het kruid staat ook vermeld in de Chinese Farmacopee, met de pinyin-naam Jia ma chi xian.

Botanie en fytochemie

Bacopa monnieri is een klein, sterk vertakt moerasplantje uit de weegbreefamilie, dat het hele jaar door bloeit met een blauw bloempje. Er wordt meerdere keren per jaar geoogst. De hele plant wordt gebruikt als alcohol- of waterextract (thee). Verschillende belangrijke alkaloïden, saponinen en sterolen hierin zijn al vijftig jaar geleden beschreven. De Bacopa in de handel is meestal wild verzameld in India, maar er zijn inmiddels ook enkele cultivars ontwikkeld door overheidsinstellingen in India. Traditioneel droogt men de hele plant (wortel, stengel, blad, bloem en vrucht). In de Amerikaanse Farmacopee staat in de monografie voor het voedingssupplement echter dat het materiaal bestaat uit gedroogde bladeren en stengels.

De laatste decennia ligt de belangstelling van onderzoekers vooral bij de invloed van het kruid op hersenfuncties. Hiervoorworden als actieve bestanddelen vooralde isomeren bacoside-A en -B genoemd. Bacosiden zijn mengsels van triterpeensaponinen en hun glycosiden. Naast de saponinen zijn ook alkaloïden (brahmine en herpestine), flavonoïden (onder meer luteolin en derivaten daarvan) en triterpenen (onder meer betulinezuur en diverse sterolen) in dit kruid beschreven.

Effect op de hersenen

In 2015 besteedde het tijdschrift Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine aandacht aan de tot dan toe bekende werkingsmechanismen van Bacopa monnieri. De Indiase regering heeft veel geld gestoken in honderden studies die de werking op cellulair niveau en in hersenweefsel zouden moeten ophelderen. In het overheidsonderzoeksinstituut Lucknow werd een speciaal extract met de naam CDRI 08 ontwikkeld waarmee de meeste studies zijn gedaan, vaak met ratten. Vooral het ruimtelijk leren (doolhoftesten) en het werkgeheugen werden verbeterd door toediening van Bacopa-extract. Het bleek dat hierbij diverse effecten een rol spelen:
  • De antioxidatieve werking van het extract: cellen in de prefrontale cortex, de hippocampus en het striatum worden beschermd tegen oxidatieve schade die bij Alzheimer een rol speelt
  • Vermindering van de beta-amyloïd afzetting en stress-geïnduceerde schade in de hippocampus
  • Vermindering van de lipoxygenasewerking en dus remming van lipidenperoxidatie
  • Toename van de activiteit van het enzym glutathionperoxidase
  • Interacties met dopamine en serotonerge systemen; specifieke corrigerende effecten op gestimuleerde N-methyl-D-aspartaat-receptoren in de hersenen
  • Bescherming van de cholinerge neuronen en reductie van de anti-cholinesterase activiteit vergelijkbaar met de cholinesteraseremmers donepezil, rivastigmine en galantamine
  • Vaatverwijding in de hersenen vanwege stikstofoxideproductie en ook daardoor zenuwcelbeschermend
  • Bevordering van dendrietengroei (uiteinden van zenuwcellen), waardoor meer en snellere communicatie tussen deze cellen mogelijk wordt

Een wetenschappelijk onderzoek

Dave et al. publiceerden in 2008 een studie met Bacopa bij kinderen met een laag IQ. In 2014 berichtten zij over een open-label-studie bij 31 kinderen (90% jongens)van 6-12 jaar met ADHD. Van het gestandaardiseerde Indiase product BacoMind (1 capsule / dag, 225 mg extract) werd 6 maanden lang 225 mg / dag toegediend.
Bij start en einde van deze periode vulden de ouders een gedragssymptomenlijst in. De rusteloosheid verbeterde met 93%, de impulsiviteit met 67%, het concentratievermogen met 85%, de zelfbeheersing met 89%, de psychische problemen met 52% en de leerproblemen met 78% .

Besluit

Bacopa monnieri is een van de meest veelbelovende planten om nader te onderzoeken voor toepassing bij ADHD. Er zijn veel laboratorium- en klinische studies gedaan die erop lijken te wijzen dat Bacopa verschillende hersenfuncties zoals concentratievermogen en alertheid verbetert. Dit zijn echter doorgaans kleine studies geweest en de onderzoeken bleven grotendeels beperkt tot India. Er is dringend behoefte aan grootschaliger onderzoek in meerdere landen om de klinische potentie van Bacopa beter op waarde te kunnen
schatten.
Bronnen en referenties
  • [1] Kumar N et al. Efficacy of standardized extract of Bacopa monnieri (Bacognize) on cognitive functions of medical students: A six-week, randomized placebo-controlled trial. Evid Based Complement Alternat Med 2016;2016:4103423.
  • [2] Thorne Research. Bacopa monnieri monograph. Alternat Med Rev 2004;9(1):79-85.
  • [3] Engels G & Brinckmann J. Bacopa. Herbalgram (American Botanical Council) 2011; 91:1-4.
  • [4] Rajan KE et al. Molecular and functional characterization of Bacopa monniera: A retrospective review. Evid Based Complement Alternat Med 2015. Article ID 945217. doi:10.1155/2015/945217.
  • [5] Stough C et al. Mechanisms,efficacy, and safety of Bacopa monnieri (Brahmi ) for cognitive and brain enhancement (Editorial). Evid Based Complement Alternat Med 2015; 2015:717605.
  • [6] Simpson T et al. Bacopa Monnieri as an antioxidant therapy to reduce oxidative stress in the aging brain. Evid Based Complement Alternat Med 2015. Article ID 615384. (via http://dx.doi.org/10.1155/2015/615384).
  • [7] Rai R et al. A special extract of Bacopa monnieri (CDRI-08) restores learning and memory by upregulating expression of the NMDA receptor subunit GluN2B in the brain of scopolamine-induced amnesic mice. Evid Based Complement Alternat Med 2015;2015:254303. doi: 10.1155/2015/254303.
  • [8] Chaudhari KS et al. Neurocognitive effect of nootropic drug Brahmi (Bacopa monnieri) in Alzheimer’s Disease. Ann Neurosci 2017;24:111-122.
  • [9] Kongkeaw C et al. Meta-analysis of randomized controlled trials on cognitive effects of Bacopa monnieri extract. J Ethnopharmacol 2014;151(1):528-535
  • https://sites.google.com/site/kruidwis/planten-van-a-tot-z/bacopa
  • https://sites.google.com/site/kruidwis/planten-van-a-tot-z/bacopa-1