×

Yoors


exit_to_app Inloggen

camera_alt
Afbeelding toevoegen
Geschiedenis van een kruid: Karwij of Carum carvi.

Geschiedenis van een kruid: Karwij of Carum carvi.


De karwij is een tweejarige plant met een gestreepte vertakte stengel en dubbel gevinde bladeren. De schermbloempjes zijn wit 'en leveren cleyn saet dat scerp op die tonge es' (Dodonaeus). Het zaad smaakt zurig en pikant en is bijzonder geurig. De carvol in de olie ruikt naar kamfer en behoudt die geur lange tijd, zodat de zaden uitermate geschikt zijn om gemalen en vermengd met andere zaden klerenkasten en linnengoed te parfumeren. Dat carvol werd toegepast in de zeep- en parfumindustrie ligt voor de hand. Het wordt dan meestal vermengd met lavendelolie en bergamot

De likeurindustrie gebruikt de zaden in een brandewijn waarin ook delen anijs- en venkelolie worden ver werkt en in Scandinavië drinkt men de akwavit, een destillaat van aardappels met karwijzaad.

De lange, aromatische penwortels van karwij lijken op pastinaken en kunnen als zodanig gegeten worden. Culpeper prijst ze aan als uitstekend voedsel voor ouden van dagen : reinigend, versterkend en licht verteerbaar. Het bladgroen lijkt op dat van peterselie en kan als toekruid aan salades, sauzen, soepen en vruchtenpasteitjes worden toegevoegd.

De plant is in Nederland wel verwilderd te vinden en lijkt dan op de giftige hondspeterselie waarmee hij beter niet verward kan worden. Zijn bloemen bloeien echter al in juni, wit of roze-rood, de wilde peterselie bloeit veel later en verspreidt een giftige geur.

Het zaad werd ook in liefdesdranken verwerkt. Men dacht dat de plant de kracht bezit om te binden en te behouden. Een koek waarin karwij was mee gebakken werd de geliefde aangeboden en rovers die brood met karwij stalen waren aan de plaats van het misdrijf gebonden. Een dergelijk geloof stoelt meestal op praktische bevindingen die vaak niet meer te achterhalen zijn. In dit geval zal men evenals bij komijn deze reactie hebben voorspeld uit het gedrag van kippen en duiven die een sterke voorkeur hebben voor de aromatische zaden en altijd terugkeren naar de plaats waar ze deze krijgen aangeboden.

Karwij is behalve van koeken en broden een goede gezel van vruchten. De enigszins zure, kruidige smaak vult de vruchten-smaak aan en de slechte verteerbaarheid van sommige fruitsoorten wordt door karwij opgeheven. Rauwe of gepofte appels werden in Engeland altijd opgediend met wat karwijzaad en de welgestelden besloten hun overvloedige dis met deze combinatie om de spijsvertering aan te zetten en zich van 'winderigheid' te ontdoen. In het tweede bedrijf van Shakespeare's Henri IV stelt Shallow voor een appeltje te gaan gebruiken met een schoteltje karwijzaad ('a last year's pippin of my own gaffing with a dish of caraways').

Over 'winderigheid' was trouwens veel te doen. Men at vroeger waarschijnlijk te zwaar en te veel en moest dan met allerlei kunst grepen de gevolgen te lijf. Karwijsnoepjes, de gesuikerde zaadjes, werden op de nuchtere maag gegeten en ook na iedere maaltijd : 'a most admirable remedy for those that are troubled with wind' (Culpeper). De volgende notitie over deze toepassing is van Parkinson: 'Karwij wordt in suikertjes verwerkt en in Trageas, of dredges zoals we ze in 't Engels noemen. Ze worden gegeten tegen de kou en de wind in het lichaam...' Culpeper noemde deze koekjes 'troches' Het is eigenlijk een medisch recept, want Culpeper hield zich niet op met koekjes of ander lekkers, althans niet in zijn Complete Herball. De koekjes waren op de allereerste plaats bedoeld om te worden meegenomen door reizigers, door mensen 'met kou op de maag'.

De zaden (vruchten) worden ook vandaag samen met anijs en venkel nog steeds gebruikt als zogenaamd carminativum. Om krampen en gisting in de darmen te voorkomen. Ook te proberen bij een moderne ziekte zoals spastisch colon of IBS, maar dat is weer een ander verhaal.


 



AltaC
Interessant stuk om te lezen.
18-03-2016 14:37
18-03-2016 14:37 • Reageer
Wendy
Wat een mooie, boeiende en vooral leerzame blog
10-02-2016 23:55
10-02-2016 23:55 • Reageer
Annick Raes
Heel leuk om dit hier te lezen, valt heel wat van te leren
08-02-2016 16:46
08-02-2016 16:46 • 1 reactie • Reageer
Maurice Godefridi
Bedankt
08-02-2016 19:46
08-02-2016 19:46 • Reageer
Nele
Ik wil nog meer van dat! :)
07-02-2016 14:06
07-02-2016 14:06 • 1 reactie • Reageer
Maurice Godefridi
Denk je. Het is de bedoeling dat ik dit blijf doen. Groetjes
08-02-2016 19:45
08-02-2016 19:45 • Reageer
valisha
Heel erg interessant om te lezen. Hier in Noorwegen gebruiken ze het door de zuurkool heen.
07-02-2016 11:02
07-02-2016 11:02 • 1 reactie • Reageer
Maurice Godefridi
Ja, kennen wij ook.
07-02-2016 19:47
07-02-2016 19:47 • Reageer
Henkjan de Krijger
Mooi compleet verhaal. Op Yoors Twitter gezet.
07-02-2016 09:54
07-02-2016 09:54 • Reageer
lekkerereceptenvoor2
Mooie informatieve blog. Karwijzaad is heerlijk door de zuurkool.
07-02-2016 09:19
07-02-2016 09:19 • Reageer
Soberana
Leerzaam en informatie blog. Karwij is toch ook familie van komijn?
07-02-2016 06:45
07-02-2016 06:45 • 1 reactie • Reageer
Maurice Godefridi
Jazeker. Ze worden zelfs wat door mekaar gebruikt. Toch andere planten. Karwij is Carum carvi en komijn Cuminum cyminum.
07-02-2016 10:29
07-02-2016 10:29 • Reageer