Begrijpend lezen is een samenspel van factoren

Begrijpend lezen is een samenspel van factoren


settings
  • Instellingen
  • Positie

    Automatische scrolling

In de Kerndoelen Basisonderwijs zijn een aantal kerndoelen opgenomen die betrekking hebben op begrijpend lezen. Begrijpend lezen is een complex vakgebied, waar verschillende factoren een belangrijke rol spelen.

Begrijpend lezen: waar gaat het om?

Het gaat bij begrijpend lezen om de uitwisseling van informatie, gedachten en gevoelens die de schrijver van een bepaalde tekst heeft verwoord en wilde delen met de lezer. Dat kan om concrete zaken gaan, maar natuurlijk ook om abstracte. Met begrijpend lezen wordt die informatie met behulp van denkprocessen verwerkt. Er wordt gezocht naar antwoorden en er kan worden samengevat wat de schrijver heeft willen meedelen.

Complex

Begrijpend lezen is een complex vakgebied, waarbij een veelheid aan factoren bepaalt of er succes is, of juist niet. Elke factor is hierin van belang. Wat het moeilijker maakt, is dat begrijpend lezen niet alleen afhankelijk is van technische vaardigheden en het hebben en hanteren van een bepaalde woordenschat. Er zijn ook vaardigheden als reflecteren en beredeneren van belang.
Dit alles leidt vervolgens tot niets, als er van een onvoldoende leesmotivatie sprake is.

Factoren

Je kunt stellen, dat vier factoren in het begrijpend lezen van belang zijn:

  • Technisch lezen
  • Woordenschat
  • Motivatie
  • Metacognitie

 Deze vier onderdelen grijpen op elkaar in en beïnvloeden elkaar van alle kanten, maar zijn alle vier even belangrijk. Als je je concentreert op één onderdeel, bijvoorbeeld het steeds opnieuw beantwoorden van bepaalde vragen, dan zal dat onvoldoende tot resultaat leiden: de andere onderdelen zijn namelijk onderbelicht gebleven. Omdat het onvoldoende resultaat geeft, krijgt het kind geen succeservaring, en zal de frustratie oplopen. Ofwel: het werkt contraproductief.


De onderdelen

Hieronder worden de bovengenoemde vier factoren nader bekeken. Zoals je zult zien is er bij elk van deze factoren een relatie met de andere drie. Het maakt verschil of je de leesvaardigheid bekijkt vanuit de motivatie, of vanuit de woordenschat. De belangrijkste items worden hierbij vermeld.

Technische leesvaardigheid
Het verklanken van tekens in taal, van woorden en zinnen noemen we lezen. Als je de woorden die je moet verklanken al kent, als deze voor jou al betekenis hebben, dan zal de herkenning van die woorden sneller gaan. Hier zie je meteen een relatie met het onderdeel woordenschat. Verschillende woorden vragen je soms om verschillende strategieën toe te passen om tot ontsleuteling te komen. Hier zie je dus de relatie naar het onderdeel metacognitie. Er is ook een verband met de leesmotivatie. Als je de woorden kunt ontsleutelen zal dit leiden tot succeservaring.

Woordenschat

Het beheersen van taal, herkennen van woorden en de bedoeling van die woorden noemen we woordenschat. Aan het einde van de basisschool kennen kinderen gemiddeld zo'n 16.000 woorden. Het woord gemiddeld impliceert dat er dus ook kinderen zijn die meer of minder woorden kennen, die dus een grotere of kleinere woordenschat hebben. Je hebt verschillende typen woorden:

  • Functiewoorden, die een concrete voorstelling van een begrip geven
  • Abstracte woorden, waarvan de context informatie geeft over de betekenis.

Woorden hebben een betekenis, die in combinatie met andere woorden van nuance, zelf van betekenis kan veranderen. Hier zie je een relatie met de metacognitie. Een relatie met de motivatie zie je hier in de informatiebehoefte, in de reden van het lezen.

Leesmotivatie
Als leesopdrachten aansluiten bij de eigen behoefte en belangstelling van kinderen én aansluiten bij de informatiebehoefte van de kinderen, zal dit een positieve invloed hebben op de motivatie, en dus de motivatie bevorderen. Dat kan van binnenuit komen: intrinsieke motivatie, of door anderen (bijvoorbeeld ouders, leerkrachten): extrinsieke motivatie.

 Het effect is het grootst als kinderen vanuit zichzelf, dus vanuit hun intrinsieke motivatie tot lezen komen. Als kinderen zichzelf kunnen sturen zijn ze veel minder afhankelijk van de sturing van anderen. Dat wil uiteraard niet zeggen dat het methodisch sturen door leerkrachten slecht is, maar als het in de leesaanpak alleen maar om technieken gaat werkt dit doorgaans motivatiebeperkend. Van belang is hoe kinderen aankijken tegen de eigen vaardigheden. Kinderen die hier positief over zijn zullen zich beter kunnen motiveren. Het is dus belangrijk dat begrijpend leesopdrachten aansluiten bij de vaardigheden (leesvaardigheid) van de kinderen. Door passende strategieën (metacognitie) te kiezen wordt die motivatie ook onderhouden.


Metacognitie
Met metacognitie bedoelen we het proces dat zich op het gebied van reflecteren en beredeneren afspeelt in onze hersenen, het doorzien van de inhoudelijke samenhang. Letterlijk: het kennen dat verder gaat dan het begrip van de gebruikte woorden. Een onderdeel van de metacognitie is het metalinguïstisch bezig zijn. Dit geeft een reflectie op taal, geheugen, het leren, het richten van de aandacht, op de mate van probleemoplossing. Het bevordert een reflectie op de eigen denkprocessen, zodat

  • sturing kan worden gegeven aan denken en leren
  • richting gegeven kan worden aan planning, uitvoering en evaluatie in denkprocessen.


Je kunt een viertal metacognitieve strategieën onderscheiden:

  • Zinsstructuur. Het kunnen doorzien van de syntaxis
  • Schematiseren
  • Analogie en exclusie
  • Figuurlijk taalgebruik

Aanpak

Je hebt gezien dat de vier verschillende onderdelen in het begrijpend lezen, de leesvaardigheid, de woordenschat, de motivatie en de metacognitie allemaal van belang zijn. In elk onderdeel kom je de overige drie tegen, specifiek voor dat onderdeel. Een methodische aanpak van begrijpend lezen die hier geen rekening mee houdt, zal onvoldoende effect hebben.

 Voor kinderen die al moeite hebben met begrijpend lezen is een eenzijdige focus op één facet contraproductief. Het is van belang allereerst vast te stellen wat de belemmerende factor is. Bijvoorbeeld:

  • Als een kind niet gemotiveerd is te lezen, wat is daar dan de oorzaak van? Misschien de onvoldoende leesvaardigheid?
  • Als de technische leesvaardigheid onvoldoende is, dan zal het steeds opnieuw oefenen van het beantwoorden van vragen alleen frustraties oproepen.
  • Als een kind de woorden niet begrijpt, dan zal ontsleutelen van woorden en zinnen enerzijds, en het leggen van relaties anderzijds (metacognitie) tot problemen leiden. En dit soort problemen zijn uiteraard demotiverend.


Een goede aanpak van begrijpend lezen kenmerkt zich dus door

  • Vast te stellen welke factor belemmerend werkt op de andere drie
  • Evenwichtige samenhang van de vier facetten: leesvaardigheid, woordenschat, metacognitie, motivatie


(c) 2012-2017, Hans van Gemert

Afbeeldingen: Pixabay

Dit artikel is door mij eerder gepubliceerd op InfoNu.nl

Bronnen:

  • Protocol Begrijpend lezen (Zie Zo Educatief, 2004)
  • Groepswerkplan Taal-Lezen (Zie Zo Educatief, 2004-2008)

Vind je dit artikel interessant? Reacties zijn welkom. 



Beoordeel

Reviews en Reacties:

5.0 / 5 (7 reviews)
expand_more
Verberg reacties
Hmm interessant. Onze oudste scoort slecht op technische leesvaardigheid, maar juist heel goed op begrijpend lezen.
| 15:38 |
Dan is de vraag waarom dat technische achterblijft. Teveel nadruk op 'mooi' voorlezen'?
Is er al eens een leesanalyse gemaakt?
| 19:54 |
We gaan haar laten testen op lysdexie, ze heeft moeite met het 'operationaliseren'. Tafels dreunen kan ze ook niet. Topografie moeten we ook een verhaal bedenken om het te laten beklijven......
| 20:36 |
Dyslexie-test, goed idee.
| 21:10 |
Thanks, nog een bevestiging.
| 21:37 |
Mijn dochter scoorde op de basisschool structureel slecht bij begrijpend lezen (niet hoger dan een 5), ze leest alles wat los en vast zit, (tot telefoonboeken aan toe, vroeger, nu niet meer).
| 12:56 |
Ik heb me altijd veel vragen gesteld bij het traditionele 'begrijpend-lees-onderwijs'. Veel te veel reproductieve vragen en meestal erg saai. Een slechtere score zei dus niet altijd iets :-)
| 14:17 |
Ik ken verschillende volwassenen die kunnen lezen, maar die echt niet begrijpen wat ze lezen. Het gebeurt me regelmatig dat ik brieven moet uitleggen. Niets mis met woordenschat of leestechniek, maar waarschijnlijk wel iets met metacognitie... (Vroeger was het onderwijs nog niet zo goed, ze deden nog niet aan diversifiëren, en soms gingen mensen maar tot hun twaalf naar school.)
| 09:53 |
Waarschijnlijk zit 't 'm daar inderdaad in: het leggen van verbanden en relaties tussen woorden, personen en begrippen. Jammer dat in hun onderwijs vroeger er waarschijnlijk alleen maar aandacht was voor het oplepelen van simpele feitjes uit de tekst.
| 11:07 |
Zelf ging ik altijd zeer graag naar school, en de meeste kinderen die ik ken ook. Vroeger was dat waarschijnlijk zeer anders, naar de verhalen die ik van oudere mensen hoor... Als je bij 'de slimmen' was, was het leuk, maar als je bij 'de dommen' behoorde... (Dom en slim vind ik persoonlijk smerige woorden die ik liever niet gebruik.)
| 11:40 |
Tja, hier heb ik niets op te zeggen. Jij bent de expert! Top! ;-)
| 17:15 |
dank je!
| 17:28 |
:-)
| 00:54 |
Vond ik altijd leuk om te doen
| 14:56 |
Ik ook :-)
| 15:54 |
Goed artikel weer Hans! Metacognitie was nieuw voor me :D
| 14:28 |
Dank je wel.
Het terrein van de metacognitie wordt vaak vergeten. Dan blijft het bij het simpele feiten in een tekst kunnen benoemen. Dat is in mijn ogen geen begrijpend lezen (met de nadruk op 'begrijpend')
| 14:39 |
Inderdaad! Zal het binnenkort eens vragen tijdens oudergesprek ;) Of ze op de school waar zoonlief zit daar ook op letten. Wel op begrijpend lezen maar ik had nog nooit van die term gehoord dus ben benieuwd.
| 15:11 |
Ik moet eerlijk zeggen dat een aantal van mijn toenmalige collega's hier helaas in eerste instantie ook geen kaas van gegeten had. Dat is het nadeel van klakkeloos methodes volgen .... Is wel beter geworden, gelukkig.
| 15:53 |
Soms gaat belangrijke kennis verloren tijdens overdracht... enkel omdat iets voor de een vanzelfsprekend is....
| 16:40 |
Interessante materie. Ik vraag mij af of de mate waarin het empathisch vermogen aanwezig en ontwikkeld is hierin mee kan spelen.
| 13:24 |
Goede vraag. Er zijn ongetwijfeld factoren die ook een rol spelen. Empathisch vermogen, maar ook intelligentie en ook fysieke zaken. Dat zijn dan meestal dingen waar je ook geen directe invloed op hebt. En dus zal een leerkracht - naast de analyse hierboven - altijd een persoonlijke afstemming moeten doen op de kinderen in de klas.
| 13:47 |
Mijn kinderen en ik hebben alle vijf aan autisme verwante "problemen". Het is mij bij het huiswerk maken met de kinderen, maar ook in andere situaties, vaak opgevallen dat wij soms iets anders in een tekst lezen en dan te horen krijgen dat wij het niet goed gelezen hebben of niet goed begrepen hebben. Ik kon dan vaak heel goed volgen hoe de kinderen aan het antwoord kwamen terwijl de leerkracht dat in eerste instantie absoluut niet kon. Mijn jongste dochter had een jaar het vak Logica op het (Roemeense) Lyceum en daarbij deed zich hetzelfde verschijnsel voor. Hoewel haar antwoorden vaak "fout"waren bleek haar redenatie vaak wel te kloppen en behaalde ze dankzij een hele fijne leerkracht die er zich echt in verdiepte toch een heel hoog cijfer. Soms werkt het brein dus toch een beetje anders dan "normaal".
| 13:58 |
Vandaar dat ik in mijn reactie zei 'persoonlijke afstemming'. Bij vragen over de tekst moet (volgens mij) een leerkracht ook bij de kinderen navragen hoe zij aan hun antwoorden gekomen zijn. Als je de redeneringen volgt kom je als leerkracht vaak tot de ontdekking dat er best een logica in het antwoord zit - of dat je je vraag veel beter en duidelijker moet formuleren.
| 14:17 |
Precies mijn gedachten. Te vaak wordt werk beoordeeld aan de hand van de antwoorden in het antwoordenboekje. Daarmee wordt kinderen vaak ernstig tekort gedaan en originaliteit de kop ingedrukt.
| 14:24 |
Helemaal waar. Niet vragen- en antwoordboekjes moeten leidend zijn, maar de stof zelf. Leerkrachten moeten weer leren om ook op eigen kennis en intuïtie te vertrouwen.
| 14:29 |

private lease goedkoop
private lease goedkoop
Fun & Entertainment
prEiffeltoren
prEiffeltoren
Fashion & Lifestyle
Onderzoeken
Food & Drinks
Mosselen sofrito
Mosselen sofrito
Gezondheid & Geest
Vegan haren wassen
Vegan haren wassen
Dier, Tuin & Natuur
Kooikersplas Houten
 
×

Yoors


exit_to_app Inloggen