×

Yoors


exit_to_app Inloggen

camera_alt
Afbeelding toevoegen
60
notifications_noneadd
05-05-2017 12:55
1 volger , 1 antwoord
Begrijpend lezen is een samenspel van factoren

Begrijpend lezen is een samenspel van factoren


In de Kerndoelen Basisonderwijs zijn kerndoelen opgenomen die betrekking hebben op begrijpend lezen. Begrijpend lezen is een complex vakgebied, waar verschillende factoren een belangrijke rol spelen.

Begrijpend lezen: waar gaat het om?

Het gaat bij begrijpend lezen om de uitwisseling van informatie, gedachten en gevoelens die de schrijver van een bepaalde tekst heeft verwoord en wilde delen met de lezer. Dat kan om concrete zaken gaan, maar natuurlijk ook om abstracte. Met begrijpend lezen wordt die informatie met behulp van denkprocessen verwerkt. Er wordt gezocht naar antwoorden en er kan worden samengevat wat de schrijver heeft willen meedelen.

Complex

Begrijpend lezen is een complex vakgebied, waarbij een veelheid aan factoren bepaalt of er succes is, of juist niet. Elke factor is hierin van belang. Wat het moeilijker maakt, is dat begrijpend lezen niet alleen afhankelijk is van technische vaardigheden en het hebben en hanteren van een bepaalde woordenschat. Er zijn ook vaardigheden als reflecteren en beredeneren van belang.
Dit alles leidt vervolgens tot niets, als er van een onvoldoende leesmotivatie sprake is.

Factoren

Je kunt stellen, dat vier factoren in het begrijpend lezen van belang zijn:

  • Technisch lezen
  • Woordenschat
  • Motivatie
  • Metacognitie

 Deze vier onderdelen grijpen op elkaar in en beïnvloeden elkaar van alle kanten, maar zijn alle vier even belangrijk. Als je je concentreert op één onderdeel, bijvoorbeeld het steeds opnieuw beantwoorden van bepaalde vragen, dan zal dat onvoldoende tot resultaat leiden: de andere onderdelen zijn namelijk onderbelicht gebleven. Omdat het onvoldoende resultaat geeft, krijgt het kind geen succeservaring, waardoor de frustratie zal oplopen. Ofwel: het werkt contraproductief.


De onderdelen

Hieronder worden de bovengenoemde vier factoren nader bekeken. Zoals je zult zien is er bij elk van deze factoren een relatie met de andere drie. Het maakt verschil of je de leesvaardigheid bekijkt vanuit de motivatie, of vanuit de woordenschat. De belangrijkste items worden hierbij vermeld.

Technische leesvaardigheid
Het verklanken van tekens in taal, van woorden en zinnen noemen we lezen. Als je de woorden die je moet verklanken al kent, als deze voor jou al betekenis hebben, dan zal de herkenning van die woorden sneller gaan. Hier zie je meteen een relatie met het onderdeel woordenschat. Verschillende woorden vragen je soms om verschillende strategieën toe te passen om tot ontsleuteling te komen. Hier zie je dus de relatie naar het onderdeel metacognitie. Er is ook een verband met de leesmotivatie. Als je de woorden kunt ontsleutelen zal dit leiden tot succeservaring.

Woordenschat

Het beheersen van taal, herkennen van woorden en de bedoeling van die woorden noemen we woordenschat. Aan het einde van de basisschool kennen kinderen gemiddeld zo'n 16.000 woorden. Het woord gemiddeld impliceert dat er dus ook kinderen zijn die meer of minder woorden kennen, die dus een grotere of kleinere woordenschat hebben. Je hebt verschillende typen woorden:

  • Functiewoorden, die een concrete voorstelling van een begrip geven
  • Abstracte woorden, waarvan de context informatie geeft over de betekenis.

Woorden hebben een betekenis, die in combinatie met andere woorden van nuance, zelfs van betekenis kan veranderen. Hier zie je een relatie met de metacognitie. Een relatie met de motivatie zie je hier in de informatiebehoefte, in de reden van het lezen.

Leesmotivatie
Als leesopdrachten aansluiten bij de eigen behoefte en belangstelling van kinderen én aansluiten bij de informatiebehoefte van de kinderen, zal dit een positieve invloed hebben op de motivatie, en dus de motivatie bevorderen. Dat kan van binnenuit komen: intrinsieke motivatie, of door anderen (bijvoorbeeld ouders, leerkrachten): extrinsieke motivatie.

 Het effect is het grootst als kinderen vanuit zichzelf, dus vanuit hun intrinsieke motivatie tot lezen komen. Als kinderen zichzelf kunnen sturen zijn ze veel minder afhankelijk van de sturing van anderen. Dat wil uiteraard niet zeggen dat het methodisch sturen door leerkrachten slecht is, maar als het in de leesaanpak alleen maar om technieken gaat werkt dit doorgaans motivatiebeperkend. Van belang is hoe kinderen aankijken tegen de eigen vaardigheden. Kinderen die hier positief over zijn zullen zich beter kunnen motiveren. Het is dus belangrijk dat begrijpend leesopdrachten aansluiten bij de vaardigheden (leesvaardigheid) van de kinderen. Door passende strategieën (metacognitie) te kiezen wordt die motivatie ook onderhouden.


Metacognitie
Met metacognitie bedoelen we het proces dat zich op het gebied van reflecteren en beredeneren afspeelt in onze hersenen, het doorzien van de inhoudelijke samenhang. Letterlijk: het kennen dat verder gaat dan het begrip van de gebruikte woorden. Een onderdeel van de metacognitie is het metalinguïstisch bezig zijn. Dit geeft een reflectie op taal, geheugen, het leren, het richten van de aandacht, op de mate van probleemoplossing. Het bevordert een reflectie op de eigen denkprocessen, zodat

  • sturing kan worden gegeven aan denken en leren
  • richting gegeven kan worden aan planning, uitvoering en evaluatie in denkprocessen.


Je kunt een viertal metacognitieve strategieën onderscheiden:

  • Zinsstructuur. Het kunnen doorzien van de syntaxis
  • Schematiseren
  • Analogie en exclusie
  • Figuurlijk taalgebruik

Aanpak

Je hebt gezien dat de vier verschillende onderdelen in het begrijpend lezen, de leesvaardigheid, de woordenschat, de motivatie en de metacognitie allemaal van belang zijn. In elk onderdeel kom je de overige drie tegen, specifiek voor dat onderdeel. Een methodische aanpak van begrijpend lezen die hier geen rekening mee houdt, zal onvoldoende effect hebben.

 Voor kinderen die al moeite hebben met begrijpend lezen is een eenzijdige focus op één facet contraproductief. Het is van belang allereerst vast te stellen wat de belemmerende factor is. Bijvoorbeeld:

  • Als een kind niet gemotiveerd is te lezen, wat is daar dan de oorzaak van? Misschien de onvoldoende leesvaardigheid?
  • Als de technische leesvaardigheid onvoldoende is, dan zal het steeds opnieuw oefenen van het beantwoorden van vragen alleen frustraties oproepen.
  • Als een kind de woorden niet begrijpt, dan zal ontsleutelen van woorden en zinnen enerzijds, en het leggen van relaties anderzijds (metacognitie) tot problemen leiden. En dit soort problemen zijn uiteraard demotiverend.


Een goede aanpak van begrijpend lezen kenmerkt zich dus door

  • Vast te stellen welke factor belemmerend werkt op de andere drie
  • Evenwichtige samenhang van de vier facetten: leesvaardigheid, woordenschat, metacognitie, motivatie


(c) 2012-2017, Hans van Gemert

Afbeeldingen: Pixabay

Dit artikel is door mij eerder gepubliceerd op InfoNu.nl

Bronnen:

  • Protocol Begrijpend lezen (Zie Zo Educatief, 2004)
  • Groepswerkplan Taal-Lezen (Zie Zo Educatief, 2004-2008)

Vind je dit artikel interessant? Reacties zijn welkom. 






Hans van Gemert
1960-1980 , dank je wel. Inderdaad ook heel interessant.
23-10-2018 10:21
23-10-2018 10:21 • Reageer
1960-1980
Mooi artikel Hans! Goed geschreven. En zeker allemaal zeer belangrijk bij begrijpend lezen. Er zijn veel nieuwe inzichten bijgekomen de laatste jaren. Ken je de vier V’s van Paul Filipiak ook? Begrijpend lezen is denken. Scholen gaan steeds meer het begrijpend lezen aanbieden volgens zijn inzichten. Hier een linkje: https://wij-leren.nl/begrijpend-lezen-voorkennis-voorspellen-verbeelden-vragen.php
23-10-2018 10:14
23-10-2018 10:14 • Reageer
Schorelaar
heel erg interessant
16-09-2018 18:34
16-09-2018 18:34 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Dank je, het is ook heel belangrijk 
17-09-2018 00:27
17-09-2018 00:27 • Reageer
HeArt&SoulConnection
Wat een mooi artikel lieverd . Ik heb het met 'smaak' tot mij genomen.  Weer veel geleerd over iets wat je gewoon 'doet' . Dit geef veel inzicht en duidelijkheid !
09-09-2018 11:57
09-09-2018 11:57 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Dank je wel!
09-09-2018 16:01
09-09-2018 16:01 • Reageer
DiaantjesLife
Wat een ontzettend interessante blog is dit! Heb het vol interesse gelezen van A tot Z 😉 
09-09-2018 10:30
09-09-2018 10:30 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Dank je wel!
09-09-2018 16:01
09-09-2018 16:01 • 1 reactie • Reageer
Rudi
Een heel interessant, informatief artikel/blog, Hans. Begrijpend lezen is inderdaad heel belangrijk bij een kind en zelf bij volwassenen. Wist je dat ze tot recent althans nog, een proef begrijpend lezen in het toelatingsexamen van arts opnamen? Graag gelezen, ik heb zeker wat bijgeleerd. 👍
08-09-2018 15:21
08-09-2018 15:21 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Dank voor je compliment, Rudi. Best een goed idee om een proeve van begrijpend lezen in examens van artsen (en andere groepen) op te nemen.
08-09-2018 16:34
08-09-2018 16:34 • Reageer
Mirelle-Creametkids
Goede te lezen dat er een hele achtergrond theorie is over begrijpend lezen. Iets waar mij dochter veel moeite mee had, ondanks haar vele lezen.
07-09-2018 20:08
07-09-2018 20:08 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
De fout die dan veel wordt gemaakt is steeds dooroefenen met het beantwoorden van vragen over de tekst - zonder de achterliggende oorzaken aan te pakken.
07-09-2018 21:32
07-09-2018 21:32 • 1 reactie • Reageer
Ben
En geconcentreerd blijven. Je leert het door oefening en met de jaren.
07-09-2018 12:35
07-09-2018 12:35 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Uiteindelijk klopt dat - als aan de voorwaarden is voldaan.
07-09-2018 13:31
07-09-2018 13:31 • Reageer
Referendaris
Hmm interessant. Onze oudste scoort slecht op technische leesvaardigheid, maar juist heel goed op begrijpend lezen.
07-05-2017 15:38
07-05-2017 15:38 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Dan is de vraag waarom dat technische achterblijft. Teveel nadruk op 'mooi' voorlezen'? Is er al eens een leesanalyse gemaakt?
07-05-2017 19:54
07-05-2017 19:54 • 1 reactie • Reageer
Dana
Mijn dochter scoorde op de basisschool structureel slecht bij begrijpend lezen (niet hoger dan een 5), ze leest alles wat los en vast zit, (tot telefoonboeken aan toe, vroeger, nu niet meer).
06-05-2017 12:56
06-05-2017 12:56 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Ik heb me altijd veel vragen gesteld bij het traditionele 'begrijpend-lees-onderwijs'. Veel te veel reproductieve vragen en meestal erg saai. Een slechtere score zei dus niet altijd iets :-)
06-05-2017 14:17
06-05-2017 14:17 • Reageer
Nele
Ik ken verschillende volwassenen die kunnen lezen, maar die echt niet begrijpen wat ze lezen. Het gebeurt me regelmatig dat ik brieven moet uitleggen. Niets mis met woordenschat of leestechniek, maar waarschijnlijk wel iets met metacognitie... (Vroeger was het onderwijs nog niet zo goed, ze deden nog niet aan diversifiëren, en soms gingen mensen maar tot hun twaalf naar school.)
06-05-2017 09:53
06-05-2017 09:53 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Waarschijnlijk zit 't 'm daar inderdaad in: het leggen van verbanden en relaties tussen woorden, personen en begrippen. Jammer dat in hun onderwijs vroeger er waarschijnlijk alleen maar aandacht was voor het oplepelen van simpele feitjes uit de tekst.
06-05-2017 11:07
06-05-2017 11:07 • 1 reactie • Reageer
Marion Wever
Tja, hier heb ik niets op te zeggen. Jij bent de expert! Top! ;-)
05-05-2017 17:15
05-05-2017 17:15 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
dank je!
05-05-2017 17:28
05-05-2017 17:28 • 1 reactie • Reageer
_PetitCorbeau_
Vond ik altijd leuk om te doen
05-05-2017 14:56
05-05-2017 14:56 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Ik ook :-)
05-05-2017 15:54
05-05-2017 15:54 • Reageer
Ingrid Tips en meer
Goed artikel weer Hans! Metacognitie was nieuw voor me :D
05-05-2017 14:28
05-05-2017 14:28 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Dank je wel. Het terrein van de metacognitie wordt vaak vergeten. Dan blijft het bij het simpele feiten in een tekst kunnen benoemen. Dat is in mijn ogen geen begrijpend lezen (met de nadruk op 'begrijpend')
05-05-2017 14:39
05-05-2017 14:39 • 1 reactie • Reageer
casapapusilor
Interessante materie. Ik vraag mij af of de mate waarin het empathisch vermogen aanwezig en ontwikkeld is hierin mee kan spelen.
05-05-2017 13:24
05-05-2017 13:24 • 1 reactie • Reageer
Hans van Gemert
Goede vraag. Er zijn ongetwijfeld factoren die ook een rol spelen. Empathisch vermogen, maar ook intelligentie en ook fysieke zaken. Dat zijn dan meestal dingen waar je ook geen directe invloed op hebt. En dus zal een leerkracht - naast de analyse hierboven - altijd een persoonlijke afstemming moeten doen op de kinderen in de klas.
05-05-2017 13:47
05-05-2017 13:47 • 1 reactie • Reageer